كواكب سبعه ، و ثوابت و اجرام علويّه و بسايط و مركّبات است و امثال آن ، كه در كلام مجيد از قوا بدين لفظ تعبير فرموده كه : و المدبّرات [ أمرا ] « 44 » . و كلّ « 45 » قوّة منها محجوبة بنفسها لا ترى أفضل من ذاتها . و هر يكى از اين قواى روحانى كه گفتيم ، خواه در نشئتى انسانى ، و خواه در عالم ، مطلقا بذات خود ، چنان محجوبند كه از خود فاضل‌تر چيزى نمىدانند ؛ و از خويشتن كامل‌تر كسى را نمىشناسند ؛ مثلا اگر ملائكهء ملكوتى ، و ساكنان صوامع جبروتى ، خود را افضل ندانستندى ، در خلافت آدم نزاع نكردندى ؛ « أَ تَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ » « 46 » نگفتندى . و اگر عقل و وهم است ، تا در عالم انسانى دعاوى « 47 » سلطنت نكردند ، قرار نگرفتند ؛ كه عقل دعوى مىكند كه : ادراك جميع حقايق و ماهيّات ، چنان كه آن است ، من كرده‌ام « 48 » ؛ و صاحب خود را مقلّد خود مىداند ؛ و به علم اجمالى قانع شده ؛ كه او را وجودى منزّه از صفات كونى است « 49 » ؛ و از حقايق اشياء به لوازم و خواصّ آن خرسند است ؛ و محجوب مانده ؛ و مخاطب اين خطاب گشته كه : « أنتم وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ » « 50 » . يعنى : اى دوران دوران عقل ، و اى محجوبان حجاب و هم ! شما هيزم دوزخ بعد شده‌ايد ؛ و از ادراك انوار حق محروم مانده‌ايد . امّا طايفه‌اى كه عقل را آلت علم اجمالى ساخته‌اند ، و خود مقلّد [ پير ]

--> ( 44 ) - ق ( س 79 - 5 ) و المدبرات - در قرآن چنين است : فالمدبرات . ( 45 ) - ن : فكل ( عف ) . ( 46 ) - ق ( س 2 - 30 ) أ تجعل . ( 47 ) - ن : دعوت سلطنت ( ش ) . ( 48 ) - ن : من فهم كرده‌ام ( ك ) . ( 49 ) - ن : كونى هست ( ك - ش ) . ( 50 ) - ق ( س 21 - 98 ) انتم - در قرآن چنين است : إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ .