داود بن محمود القيصري

70

رسائل قيصرى ( حواشى آقا محمد رضا قمشه اى ) ( فارسى )

بالذات با ماهيات تلطّخ ندارد ، و حقيقت مطلقهء از هر طبيعت صرف و غير مقيد و نتيجة طبيعت وجود از آن جهت كه وجودست ، مطلق و واجب است ، و قيود عارضهء از ناحيهء أعيان كه سر آب أصل وجود و امرى اعتباري و نقش دومين چشم احول است ، قادح در أصل وحدت نمىباشد و لذا گويد : « و ذلك الواجب هو عين حقيقة الوجود ، اى كليّه الطبيعي المعبّر عنه بالوجود المطلق ؛ إذ لو كان غيرها ، لا يخلو اما أن تكون حقيقة أخرى غير حقيقة الوجود و يعرض عليها الوجود ، لكون الواجب موجودا كما يقوله المتكلمون ، أو فردا من افراد الوجود يفيض منه غيره كما يقوله الحكماء » . متكلمان قائل به اعتباريت وجود و اصالت ماهيت مىباشند و حق را ماهيت مجهولة الكنه دانسته و گويند ، ماهيت واجب لذاته موجودست و مفهوم وجود بدون ملاحظهء جهت و حيثيتى از حيثيات بر واجب حمل مىشود و ممكن بملاحظهء جهت مكتسبهء از حق متحقق است و لذا ممكن لذاته موجود نمىباشد . محققان از حكما كه به اصالت وجود معتقدند ، از براي وجود افراد مقولهء تشكيك قائلند و يا آن را از حقايق متباينه مىدانند ، در هر صورت ، وجود در حق واجب لذاته است و ديگر افراد وجود كه حقايق امكانيه‌اند ، بوجود واجب موجودند . به تعبير دقيق‌تر ، مفهوم وجود نزد أرباب حكمت داراى افرادست كه اين مفهوم مشتركست بين افراد وجود ، فرد اعلاى از هستى موجود