معلومات أو از عوام بيشتر و شديدتر باشد « 1 » . بايد دانست كه عرفان همان معرفت است و معرفت حقيقي از متابعت شريعت غرّا حاصل شود ولى نه بعلم تنها بل كه علم موافق و ملازم با عمل ، در جميع مراحل و مراتب سلوك علمي . و بايد دانست كه مرتبهء معرفت بالاتر از مرتبه و مقام حكمت است و نيز مطلب أهل عرفان بالاتر و عزيزتر است از مطلب حكما ، و مطلب حكما بالاتر است از مطلب أهل كلام ، و مقام عارف ارفع است از مطلب عبّاد و زهّاد ، چه زاهدان و عابدان از مشتهيّات و لذّات دنيوى بگذرند براي رسيدن بلذّات اخروى از حور و قصور و كأنه معامله نمايند با حق و بگذرند از لذات دنيا براي رسيدن بلذات آخرت . و نيز بايد توجّه داشت ، كه عارف بتحقيق زاهد و عابد حقيقي است و عبادت و زهد أو به تبعيّت از قبلهء أهل عرفان مولى أمير مؤمنان و شاه جوان مردان نه بطمع جنّت است و نه از ترس عذاب و آتش دوزخ بل كه به طمع لقاء حق ، حق را پرستش نمايند . وجههء همت عارف و قبلهء مقصود أو حق است و مواظبت أو بر طاعات و تصفيه نفس از رذائل و تحليهء آن بفضائل فقط براي آنست كه حجب ظلمانى و نوراني واسطه بين أو و حق برداشته شود و شاهد غيبى رخ بنمايد . اين طايفه در سلوك راه باطن ( چون طريقهء حكمت و كلام هر دو سلوك راه ظاهر است ) مقاماتى را پيمايند كه أول آن توبه است و آخر آن گذشتن از همه چيز و روى و اقبال به حق مطلق و گذشتن از همه چيز ، شامل گذشتن از خود نيز مىشود ، و اين گذشتن از غير و خود به نحو تحقّق و شهود است نه به نحو علم و نظر ، و از اين گذشتن از اغيار و خود به فناء تعبير

--> ( 1 ) - لذا از أهل عصمت و طهارت مأثور است كه أهل قيامت از گند بوى دهان عالم بىعمل و داناى متوغّل در دنيا ، متعذّب شوند و شايد يكى از أنواع عذاب براي أهل عصيان همين باشد كه در جوار عالم بىعمل و منغمر در دنيا قرار گيرند . تكليف انسان دانا سنگين است ، علم بايد به كلى محفوظ از آلودگى بماند و نبايد مقدمهء أمور دنياوى قرار گيرد ، از راه علم نان خوردن مذموم است « لعن اللّه المستأكل بعلمه » .