پس شطرنج وجود انسانى و مهره‌هاى آن به اين گونه است : البته اين تطبيق مهره‌هاى شطرنج بر وجود انسانى ، صورتى است كمال يافته ، كه عارفان متأخر به آن توجه داده‌اند ، و ليكن بسيارى از نكته‌هاى دقيق عرفانى را كه شيخ سمنان در شطرنجيه عنوان كرده است مىتوان با توجه به شطرنج وجود انسانى - كه تصوير آن را نقل كرديم - بررسى كرد . از تاريخ تأليف شطرنجيهء سمنانى اطلاعى نداريم ، نگارنده پيش از اين كه با نسخهء كتابخانهء دانشگاه كمبريج ( لندن ) از شطرنجيه آشنا شوم دربارهء اين نگاشتهء سمنانى نوشته بودم : « اين رساله را ، بيشترينهء فهرست‌نگاران از جمله مؤلفات و نگاشته‌هاى علاء الدوله دانسته‌اند ، در حالى كه چنين نيست ، بل رسالهء مزبور متضمن نكاتى است عرفانى كه سمنانى با تمثل جستن به ابزار و آلات شطرنج ، به بيان آنها پرداخته و يكى از مريدان ، گفتار او را در اين