اظهار است از آنكه علت غائى بوجود ذهنى مقدم است و بوجود خارجى متأخر كه ( نحن الآخرون السابقون ) . باب سيم در مظاهر و مراتب آن و بيان مبدا ( مقدمة ) شدت ظهور مدرك مانع ادراك بود به مثابه ظلمتى كه از ادراك قرص آفتاب بديده رسد و اضلّه على علم ديگر ادراك ادراك جز به‌واسطه امرى داخلى يا خارجى حاصل نشود كه آن آيات آفاق و انفس است ( إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ ) دقيقه - نماينده هر روشنى كه غايت روشنى او مانع ادراك بود تا چيزى از آن نموده نپوشاند او را ننمايد و اگر جملگى بنمايد نماينده نماند ( مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ فِيها مِصْباحٌ الْمِصْباحُ فِي زُجاجَةٍ الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ ( حقيقت ) پس شايد كه چيزى تاريك يعنى عدم مطلق نماينده روشنى بود يا روشنى يعنى عدم ممكن نماينده روشنترى گردد چون آينه نسبت بقرص آفتاب ( سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ ) ( قاعده ) تقابل در ميان نماينده و نموده جهت نمايش ضرورى است و مقابل هستى جز نيستى نيست ( وَ اللَّهُ الْغَنِيُّ وَ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ ) ( حقيقت ) نماينده تا به نيستى بعضى از تعينات كه مسمى است تخليه و تصفيه