خصوصا كه اين ذكر را به نزديك بارى ، تعالى و تقدّس ، منزلتى عظيمست ، و از اينجا است كه ايزد ، سبحانه و تعالى ، چندين جاى در قرآن مجيد بذكر فرموده است ، چنان كه مىگويد : « فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ » ، « 3 » و جائى ديگر مىگويد : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثِيراً » ، « 4 » و جائى ديگر مىگويد : « فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ » « 5 » ، و جائى ديگر مىگويد : « فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آباءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً » ، « 6 » و جائى ديگر مىفرمايد : « فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِكُمْ » ، « 7 » و جائى ديگر مىگويد : « الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ » . « 8 » اين دليل است كه بنده در هيچ حال به هيچ سخن مشغول نشود كه آن نه ذكر بارى ، سبحانه و تعالى ، باشد ، زيرا كه آدمى از اين سه حال بيرون نتواند بود ، و در اين سه حال وى را بذكر مىفرمايد . و از ابن عبّاس ، رضى اللّه عنه ، سؤال كرده‌اند در معنى اين آيه كه « قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ » ، « 8 » جواب داده است كه يعنى در برّ و بحر و غنا و فقر و بيمارى و تندرستى ذاكر باشند . و هم از او سؤال كرده‌اند در معنى اين آيه كه « وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ » « 13 » ، جواب گفته است كه اين را دو معنى است : يكى آنكه ذكر خداى شما را بزرگتر از آن كه ذكر شما خداى را ، و ديگر آنكه ذكر خداى تعالى بزرگتر از همهء عبادتها كه جز ذكر است . ( 23 ) و نيز نيكوترين و پاكيزه‌ترين و ستوده‌ترين همهء عملها ذكر بارى است ، تعالى و تقدّس ، و شكّى نيست كه رفيع‌ترين درجات و شريف‌ترين مقامات به بزرگ‌ترين عملها بدست آيد ، چنان كه شاعر مىگويد بيت : از ياد جلال مرد مطلق خيزد * بنگر كه ز نور حق چه رونق خيزد

--> ( 3 ) - سورهء 2 ( البقره ) آيهء 147 / 152 - - ( 4 ) ( 3 ، 4 ) - سورهء 33 ( الاحزاب ) آيهء 41 - - ( 5 ) ( 4 ، 5 ) - سورهء 2 ( البقره ) آيهء 194 / 198 - - ( 6 ) ( 5 ، 6 ) - سورهء 2 ( البقره ) آيهء 196 / 200 - - ( 7 ) ( 6 ، 7 ) - سورهء 4 ( النساء ) آيهء 104 / 103 - - ( 8 ) ( 7 ، 8 ، 11 ) - سورهء 3 ( آل عمران ) آيهء 188 / 191 - - ( 13 ) - سورهء 29 ( العنكبوت ) آيهء 44 / 45