عزيز بن محمد نسفى ( عزيز الدين نسفى )

مقدمهء مصحح 11

كشف الحقايق ( فارسى )

آمده است تقريبا با همان مقدمه و سياق عبارت در كشف الحقائق نيز آمده است . ط - آثار شيخ ابو المجد مجدود بن آدم سنائى غزنوى بالخصوص كتاب مستطاب حديقة الحقيقة و ديوان آن بزرگوار . ى - آثار ابى بكر بيهقى بالخصوص كتاب « الاسماء و الصفات » . ارزش ادبى « كشف الحقائق » « كشف الحقائق » يادگارى از نثر پخته و محكم قرن هفتم است و همه متون فارسى آن قرن عزيز و مغتنم است و طبع و نشر و احياء و ابقاء چنين متون بايد مورد كمال عنايت و توجه قرار گيرد و از اهم وظايف علاقمندان به زبان و ادب فارسى شمرده شود . نثر عزيز نسفى كه نثرى مرسل و روان است در عين احكام و اتقان خالى از هر تعقيد و ابهام و يا اطناب است . مسائل مشكل فلسفى و عرفانى و دينى و اعتقادى را با نهايت سلاست در لباس عباراتى ساده و لطيف و موجز بجلوه در مىآورد و از استعمال لغات غريب و اصطلاحات و تعبيرات دور از ذهن و عجيب جدا احتراز مىورزد . و ازاين‌روست كه اساتيد فن آثار نسفى را در غايت سلاست و فصاحت معرفى مىنمايند . در مقام مقايسه نثر نسفى با آثار منثور صوفيانه هم‌عصر او و يا كمى متقدم يا متأخر بر او ( چون مرصاد العباد و مصباح الهدايه و فردوس المرشديه و شرح منازل السائرين كمال الدين عبد الرزاق كاشى ) برترى نثر نسفى بر آنها بىهيچ ترديد و يا تسامحى آشكار مىشود . نسفى بالخصوص در مقام ارشاد و نصيحت و موعظت با كمال فصاحت و بلاغت سخن مىراند و در اين حالست كه لطف و حلاوت سخن او بيشتر تجلى مىكند و همان شور و جذبه و گيرندگى خاصى كه در سخن صوفيان قديمىتر از او چون احمد غزالى و عين القضاة و سيف الدين باخرزى جلوه‌گرى مىكند از سخن نسفى نيز احساس مىشود . سرتاسر كتاب از نثرى يكدست و روان و دلكش آكنده است و حتى مطالب علمى و مباحث دقيق فلسفى و عرفانى نيز در منتهاى سلاست و سادگى تشريح و بيان مىشود . مشخصات دستورى اين كتاب نيز همان مشخصات عمومى نثر قرن هفتم است ولى از آنجا كه عزيز اصلا اهل ماوراءالنّهر بوده است بسبك نگارش قدماء انس بيشترى داشته است در نوشته‌هاى او انسجام و حسن تركيب توأم با فصاحت و روانيئى ديده مىشود كه در آثار بيشتر معاصرين غير خراسانى و غير ماوراءالنّهرى او به چشم نمىرسد . تاريخ تقريبى تحرير و تأليف « كشف الحقائق » در كشف الحقائق دو تاريخ مذكور است يكى ششصد و هفتاد و يك ( 671 ) و ديگرى جمادى الاول ششصد و هشتاد ( 680 ) كه در همه نسخ موجود ( دو نسخه را شخصا ديده‌ام و راجع بنسخ ديگر بقول مرحوم « موله » استناد مىكنم ) . اين دو تاريخ صريحا و واضحا و بىهيچ اختلاف يكسان ذكر و ثبت شده است .