عزيز بن محمد نسفى ( عزيز الدين نسفى )

مقدمهء مصحح 10

كشف الحقايق ( فارسى )

« كشف الحقائق » مورد ترديد است ( يعنى از صفحات 93 الى 96 نسخه حاضر ) و همان مطالب نيز در قديم بعنوان اصول مسلم شناخته مىشده است ما بقى كتاب مشتمل بر مباحث و مطالبيست كه در باب خود تاكنون نيز باعتبار و قوت باقيست و در نزد اهل فن ( اعم از فلسفه و كلام و تصوف ) مقبول است و نسفى در كتاب خود هيچ قول مردود يا ضعيف و شاذى را نياورده است و اين معنى مؤيد آنست كه بهر حال نسفى مردى بصير و مطلع و جامع بوده و در اقوال حكما و متكلمين و عرفاء تتبع كافى داشته است . ازاين‌روست كه كتاب « كشف الحقائق » به لحاظ اشتمال بر گلچينى از اهم عقايد فلاسفه و متكلمين و صوفيه ( بالاخص در آراء و مباحث مربوط به مبدأ و معاد ) در نوع خود فردى ممتاز و گران‌بهاست و شايد اگر جهات ديگرى ( از قبيل فارسى بودن اين متن و اينكه از جمله اولين متون فارسى است كه بنقل و شرح عقايد محيى الدين مشتملست . . . و غيره . ) در نظر گرفته شود اين كتاب در نوع خود منحصر بفرد خواهد بود . مراجع و مآخذ نسفى در تأليف « كشف الحقائق » گرچه مرجع و مأخذ معينى را براى مطالب « كشف الحقائق » نمىتوان مشخص نمود اما بىشك نسفى در تنظيم مطالب و تهيه مباحث آن بكتب برخى از حكما و عرفاى متقدم نظر داشته و در بسيارى از موارد از مندرجات كتب ايشان نقل و يا اقتباس كرده است . قسمت عمده موارد اقتباس و نقل را تا آنجا كه بنده توانسته است در بخش ضميمه متن حاضر مشخص و معين نموده است . اينك برخى از آن مراجع و مآخذ : الف - آثار و تأليفات شيخ الرئيس ابو على ابن سينا : بالخصوص شفا و اشارات . ب - آثار و تأليفات حجة الاسلام امام ابو حامد غزالى طوسى : بالخصوص كتاب شريف احياء العلوم و مشكاة الانوار و « المستظهرى يا فضائح الباطنية » . ج - تأليفات ابى المعالى عين القضاة ميانجى : خصوصا زبدة الحقائق و يزدان شناخت و تمهيدات . د - آثار شيخ شهاب الدين يحيى بن حبش بن اميرك سهروردى معروف به شيخ اشراق و شيخ مقتول : بالاخص حكمة الاشراق . ه - آثار محيى الدين ابن العربى معروف به شيخ اكبر : خصوصا فصوص الحكم و فتوحات مكية . و - كتاب عوارف المعارف شيخ شهاب الدين عمر سهروردى . ز - منقولاتى كه خود مسندا از شيخ و مراد خود سعد الدين حمويه نقل مىكند . ح - احتمالا كتاب « مرصاد العباد » نجم الدين رازى معروف به نجم دايه را در دست داشته زيرا علاوه بر آنكه نحوه برداشت و تنظيم كتاب كشف الحقائق تقريبا منطبق با همان نحوه مرصاد العباد است بعضى آيات و ابيات و رباعيات و احاديثى كه در مرصاد العباد