باب اول در معرفت عالم كبير بدان - اعزك الله تعالى فى الدارين - كه عالم ، اسم جواهر و اعراض است . مجموع جواهر و اعراض را عالم گويند . و هر نوعى را از جواهر و اعراض را هم عالم گويند . و عالم در قسمت اول بر دو قسم است ، غيب و شهادت . و اين دو عالم را [ كه غيب و شهادت نام است ] به « سبب » اضافات و اعتبارات به اسامى مختلف « 1 » ذكر كرده‌اند . عالم خلق و عالم امر و [ عالم ] ملك و [ عالم ] ملكوت و عالم اجسام و عالم ارواح و عالم محسوس و عالم معقول [ و عالم غيب و عالم شهادت ] و عالم نورانى و عالم ظلمانى و مانند اين گفته‌اند . و مراد از اين جمله همين دو عالم است . فصل « چون معنى » عالم را بدانستى ، « 2 » [ اكنون ] بدان ، كه ترا انسان صغير و عالم صغير مىگويند و تمامى عالم را انسان كبير ، و عالم كبير مىگويند . « 3 » اى درويش ! تو عالم صغيرى ؛ و تمام عالم ، عالم كبير است . تو نسخه و نمودار عالم كبيرى . « 4 » و هر چه در عالم صغير هست ، « 5 » در عالم كبير هست . « 5 » و هرچه در عالم كبير هست ، در عالم صغير هست . اى درويش !

--> ( 1 ) . مختلفه . ( 2 ) . دانستى . ( 3 ) . مىخوانند . ( 4 ) . هر دو عالمى . ( 5 ) . است .