نسفى كيست مآخذى كه بتوان نشان نسفى را در آنها يافت كم است و آنچه كه در مورد وى آمده ، اين است كه نام او عزيز الدين پسر محمد اهل نسف ( - نخشب ) است . « 1 » و معروف به عزيز نسفى است . اينكه در چه سالى زاده شده يا مرده ، نه معلوم است و نه مورد حاجت . اين تحقيقات را بگذاريم براى علما . اختلاف اقوال عالمانه در اين مورد بسيار است . آنچه به تحقيق مىدانيم اينكه وى در قرن هفتم مىزيسته و همين براى ما كافى است . مدرك ما سخن خود اوست كه مىگويد : « در ماه جمادى الاول سنه ثمانين و ستمائة در ولايت فارس در شهر ابرقو بودم » . « 2 » باز هم مىگويد : « درخواست درويشان در سنه احدى و سبعين و ستمائة بود و در آن سال لشكر كفار به ماوراءالنهر آمدند و ولايت را خراب كردند و اين بيچاره در آن تاريخ در شهر بخارا بود با جماعت درويشان ، بامداد روز جمعه اول ماه رجب سنه مذكور پيش از رسيدن لشكر كفار به شهر بخارا و به قتل و غارت مشغول شدن ، بدين سبب از شهر بيرون آمديم - و يا خود چنين گوى كه بيرون آوردند - و از آب خراسان گذشتيم و به شهرهاى خراسان رسيديم و از آن مدت باز هر روز به موضعى و هر شب به جايى مىبوديم و در هيچ جا قرار نمىيافتيم » . « 3 » پس تا اين جاى مطلب درست شد كه اولا آن حضرت قرن هفتمى است ثانيا از گريختگان ماوراءالنهرى به داخله ايران است . « 4 » وى تا هشتاد سالگى نيز رسيده است چه در مقصد الاقصى گويد : « اى درويش . . . هشتاد سال از عمرم گذشته تا اين راه را به پايان رسانيدم و در اين هشتاد سال هركجا دانا و زيركى نشان مىدادند ، مىرفتم و مدت‌ها در

--> ( 1 ) . بعد از حمله اعراب به ايران نام برخى از شهرها و قصبه‌ها ، صبغه عربى يافت ، مثل نسف ، بجاى نخشب ، جرجان به جاى گرگان ، جرفادقان به جاى گلپايگان و مستعربان ايرانى نيز در نوشته‌هاى فارسى خود همان صورت عربى را به كار بردند و عرب زده شدند . ( 2 ) . كشف الحقائق ، عزيز نسفى ، ص 3 . ( 3 ) . كشف الحقائق ، عزيز نسفى ، ص 2 . ( 4 ) . همان ص 3 .