جلال الدين الرومي
331
فيه ما فيه ( فارسى )
( 228 ) ص 122 ، س 3 ، كشّاف : تفسير قرآن كه زمخشرى آن را در سفر دوّم خود به مكّه ( ظاهرا سنهء 525 ) به خواهش على بن حمزة بن وهّاس از سادات حسنى مقيم مكّه در محرم 526 آغاز كرده و روز دوشنبه 23 ربيع الآخر سال 528 آن را به اتمام رسانيده است و شهرت آن ما را از بحث دربارهء اهميّت متن و شرح و حواشى كه بر آن كتاب نوشتهاند مستغنى مىدارد . ( 229 ) س 4 ، زمخشرى : منسوب است به زمخشر از توابع خوارزم و مشهور بدين نسبت است ، امام علّامه ابو القاسم محمود بن عمر الزّمخشرى از اكابر علماء اسلام در ادب و لغت و نحو و تفسير و روايت و كلام متولد در 27 رجب سال 467 و متوفى در ليلة عرفه سال 538 كه از تأليفات او كتاب كشّاف در تفسير و مفصّل در نحو و مقدمة الادب و اساس البلاغة در لغت و ربيع الابرار در نوادر اخبار و اشعار و ابواب محاضرات و الفائق در غريب الحديث بسيار مشهور است . ( 230 ) س 15 ، تقديرا : به معنى بالفرض و به فرض آنكه و فرضا در متن حاضر مستعمل است ص 105 ، 157 و تقدير گرفتن مرادف فرض كردن مىآيد مانند : تقدير گير كه روح كسى ديگر دربند دوستى تو باشد ، معارف بهاء ولد . ( 231 ) ص 123 ، س 5 ، « ما سبق رسول اللّه احد بالسّلام » مضمون آن متّفق عليه است و اصحاب سير و رواة حديث عباراتى شبيه بدان نقل مىكنند مثل : يبدر من لقى بالسّلام كه در طبقات ابن سعد ، جزو اوّل از قسم ثانى ، ص 129 ، از قول هند بن ابى هاله در وصف حضرت رسول ( ص ) نقل شده و مانند : و كان من خلقه ان يبدأ من لقيه بالسّلام كه در احياء علوم الدّين ، ج 2 ، ص 250 روايت شده است ولى معلوم نشد كه مولانا اين عبارت را بعينها از كجا نقل فرموده تا فاعل « گفت » واقع بعد از عبارت به تحقيق معلوم باشد . ( 232 ) ص 125 ، س 15 ، « از خرد پر داشت الخ » از حكيم سنايى است و با اندك اختلافى مندرج است در قصيدهيى بدين مطلع : اى سنايى بىكله شو گرت بايد سرورى * زآنك نزد بخردان تا با كلاهى بىسرى ( 233 ) ص 126 ، س 19 ، « يلقّن الحكمة الخ » در يكى از عناوين مثنوى صفحهء 591 نوشتهاند : در بيان حديث انّ اللّه تعالى يلقّن الحكمة الخ و در مثنوى چاپ نيكلسن