از اين مقايسه‌گونه ، چنين برمىآيد كه عبد المؤمن و عز الدّين متن واحدى از كتاب عوارف المعارف سهروردى را پيش چشم داشته‌اند و اوّلى همهء كتاب و دومى منتخبى از آن را به فارسى برگردانده است . ديگر آنكه احتمال تأثّر يكى از اين دو اثر از ديگرى بسيار ضعيف است . زيرا كه هر دو ، صوفى و پيرو طريقهء سهروردى بوده‌اند و اساس كار هر دو ، متن واحدى بوده است . گمان مىرود كه اگر عزّ الدّين كاشى ، از ترجمهء كامل عوارف باخبر مىبود ، به انتخاب و اقتباس خود از كتاب عوارف اقدام نمىكرد و با بودن ترجمهء سليس و شيواى عبد المؤمن ، به تاليف كتاب مستقلّ ديگرى دست مىزد . مترجم عوارف ، در كمال صداقت و ارادت ، با فروتنى و احترام ، كار سهروردى را كافى ديده و بدون دخل و تصرّف ، روح كتاب عوارف را در قالب زيباى فارسى نشانده است . ولى ، عزّ الدّين كاشى چنان كه خود مىگويد : « از سخن مشايخ صوفيان با ضمايمى چند از عنديّات و فتوحات . . . » تأليف كرده كه علاوه بر اصول و فروع عوارف « ديگر فوائد و عوايد در او مجموع و حاصل است » . بايد گفت كه شهرت و اعتبار كتاب مصباح الهدايه و مفتاح الكفايهء عزّ الدّين كاشى در اين عصر ، مديون همّت والاى استاد جلال الدّين همائى است كه سى و چهار سال پيش با مقابلهء سه نسخه ، كه هر سه در ايران موجود بوده است ، و مقدمه‌اى ممتّع ، آن را تصحيح كرده و به چاپ رسانده‌اند . ولى ، ترجمهء عوارف و آثار ديگر عبد المؤمن ، مانند زندگى خودش ، مجهول و ناشناخته مانده است ؛ و با آنكه سه نسخه از اين ترجمه در تركيّه بوده ، فهرست‌نگار بزرگى ، چون حاج خليفه ، آن را نديده است ، و فهرست‌نگاران بعدى هم تنها به ذكر نام آن كفايت كرده‌اند . ناگفته نماند كه اين تأليف صوفيانه ، با نثر و نظم شيواى فارسى ، اثر نفيسى است كه از قرن هفتم هجرى بر جاى مانده و نسبت به تأليفات مشابه از اهميّت و مزيّت بيشترى برخوردار است . مشخصات نسخ در تصحيح متن ترجمه ، چهار نسخهء موجود مورد استفاده قرار گرفته كه كهن‌ترين آنها مورّخ 733 ه و جديدترين آنها مورّخ 897 ه است . 1 - نسخهء « بر » ( برلين ) اين نسخه كه از باب دهم اساس كار قرار گرفته ، متعلّق به كتابخانهء برلين است به شمارهء 250 فيلم آن به وسيلهء شادروان دكتر احمد على رجائى بخارائى تهيّه شده و به شمارهء 4595 ، در كتابخانهء مركزى و مركز اسناد دانشگاه تهران ، محفوظ است . قطع بيرونى آن 150 * 210 و قطع درونى 90 * 155 ميليمتر است . استنساخ آن به خط خواناى حاجى احمد بن على بن محمّد السمنانى جامى ، در روز پنجشنبه هفدهم جمادى الآخر سنهء 733 ه ، پايان پذيرفته است . محشّى است به خط نستعليق بد و نسخ متوسّط كه در آن از نفحات الأنس جامى و تكملهء ملا عبد الغفور لارى مطالب و شرح حالى از صوفيان نقل شده