3 . تصوّف روزبهان الف : رياضت ، پير ، شجرهء تصوّف ، سلسلهء روزبهانيه ، رباط ، سماع رياضت روزبهان را سلطان عارفان و برهان عالمان و قدوهء عاشقان و سرور ابدال خوانده‌اند « 1 » . وى در اطراف شيراز و كوههاى آن به رياضتهاى سخت پرداخت و مجاهدتهاى بليغ نمود « 2 » . مؤلف تحفة العرفان گويد « 3 » : « اگر چه علوّ شأن او و مرتبت سلطان او به جذبهء عنايت ربّانى و توفيق و رعايت سبحانى بوده ، اما در ابتداء حالش رياضت بسيار و مجاهدت بيشمار به اختيار كشيده . » فقيه حسين « 4 » گفته كه وى صاحب ذوق و استغراق و وجد دايم بود . سوزش باطن وى آرام نمىگرفت و اشك او باز نمىايستاد ، و هيچ وقت اطمينان نمىپذيرفت ، و هيچ‌گاه از ناله باز نمىماند . هر شب بگريه و ناله مشغول بود « 5 » .

--> ( 1 ) - شد الازار ص 243 ، هزار مزار ص 110 ، نفحات الانس چاپ ليس ص 288 ، طرائق الحقائق ج 2 ص 286 . پير شيراز ، شيخ روزبهان * آن بصدق و صفا فريد جهان . . . شاه عشاق و عارفان بود او * سرور جمله و اصلان بود او . ( فخر الدين عراقى . كليات چاپ نفيسى ص 316 ) . ( 2 ) - شد الازار ص 244 ، نفحات چاپ ليس ص 288 . ( 3 ) - ورق 11 الف . ( 4 ) - رك . شد الازار نمرهء 122 ( تراجم ) . ( 5 ) - شد الازار ص 244 ، نفحات ايضا ص 288 ، طرائق الحقائق ج 2 ص 286 .