482 فصل ( فى الرواية 23 للحلّاج ) ( 1193 ) از حسين روايت كنند كه « مرا خبر داد روح حيات ، و نور سمع و بصر انسان ، هر دو از قدم ، از غيب ، از اسم مبين ، از حقّ - جلّ جلاله - كه فرزند آدم هيچ عبادت نكند مرا بهتر از سجود در دلهاى زمين وقت زوال شب . » ( 1194 ) قال : روح حيات روح حيوانى خواهد كه بدان آدمى زنده است - و اللّه اعلم - يا روح ناطقه كه روح حيوانى به دو زنده است ؛ يا روح معرفت كه روح ناطقه به دو قايم است ، يا عقل كلّى كه روح « 11 » روح است ؛ يا فعل حقّ كه از صفت صادرست ، و بدان كون قايم است ؛ يا جبرئيل ، يا روح القدس ، يا آن ملك كه آن را « روح » خوانند « يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِكَةُ صَفًّا . » « 13 » امّا صحّت خاطرم درين ، معنى بروح ناطقه - كه ملك بدنست - اشارت كند « 14 » . او قول حقّ است ، از رسولان غيب شنود ، و از حقّ بىواسطه شنود ، چنانك بعضى گفتند « حدّثنى قلبى عن ربّى . » ( 1195 ) بنور سمع و بصر ، سمع و بصر ظاهر خواهد - و اللّه اعلم - زيرا كه از روح صادراند ، هر دو صفت‌اند او را معقول چنانست كه روح چراغ است در خانهء صورت ، ضوء او در روزنهء سمع و بصر

--> ( 11 ) روح ناطقه . . . كه روح M : - S ( 13 ) يَوْمَ يَقُومُ . . : سورهء 78 ( النبأ ) آيهء 38 ( 14 ) اما صحت . . . اشارت كند SM : اما صحة خاطرى فى ذلك فهى الروح الناطقة A