سديد الدين محمد غزنوى

مقدمه 76

مقامات ژنده پيل ( فارسى )

2 - غزنوى در مقدمهء مقامات چندين دانشمند بزرگ و كتاب مشهور را نام مىبرد . يكى از آنها كتاب خالصة الحقائق تأليف عماد الدين فاريابى متوفى در 607 هجرى مىباشد كه آن را در سال 597 نوشته است . استاد فريتز ماير به اتكاى اين دليل معتقد است كه تأليف كتاب مقامات در حدود سال 600 هجرى بوده است . چنان كه در صفحات پيش گذشت كتاب مقامات از نظر تحقيق تصوف داراى ارزشى بسيار نيست و نمىتواند با كتابهائى مانند اسرار التوحيد و فردوس - المرشديه و سيرت ابن خفيف برابرى كند . لهذا بعيد نيست كه محمد غزنوى براى آنكه كتاب را از جنبهء صرف نقل كرامات و حكايت‌پردازى بيرون آورد مقدمهء موجود را نوشته و در اثبات كرامات و شرح انواع آن بآيات قرآنى و احاديث چنان كه در كتب صوفيه معمول است استدلال نموده . اگر نظر استاد ماير را قبول كنيم ناچار بايد بپذيريم كه محمد غزنوى دست كم صد سال زندگانى كرده است . زيرا وى هنگام نخستين برخورد با شيخ احمد يعنى در حدود سال 530 گروهى يار و شاگرد داشته و ناچار در عنفوان شباب نبوده و قطعا بيش از سى سال سن داشته است . البته طول عمر امرى نيست كه نتوان پذيرفت ولى دشوارى كار قبول اين نكته است كه مريدى معتقد تا 64 سال پس از مرگ پير مرشد خويش ساكت بنشيند و بعد در سنى بيش از صد ، دست بتأليف يا اتمام كتابى دربارهء آن مرشد بزند با آنكه كار را در زمان حيات او و بتشويق خود او يعنى نزديك به هفتاد سال پيشتر آغاز كرده است . با توجه به اين امر احتمال ديگرى پيش مىآيد كه مقدمهء كتاب يعنى اين فصلى كه ذكر كتاب خالصة الحقائق

--> - وقايع باشد و بهر جهت اين اظهار را نبايد برهان خلل‌ناپذير در رد اين نظر شمرد و گفت دانشمند معروف صاحب تاريخ بيهق در 565 هجرى قمرى در گذشته و حال آنكه امام ظهير مذكور در مقامات محمد غزنوى در حدود 570 نسبت بشيخ احمد ارادت يافته است .