سديد الدين محمد غزنوى
مقدمه 42
مقامات ژنده پيل ( فارسى )
غرور و خودپسندى ديگر از خصائص شيخ بنا بر روايات مقامات غرور و خودپسندى بىحساب اوست . خود را قطب اولياء مىشمرد و داراى همهء كرامات و آياتى كه مشايخ پيشين هركدام جزئى از آن را داشتهاند مىداند . يكى از شاگردانش در خواب مىبيند كه رسول اكرم پشت سر شيخ نماز مىگزارد . ديگرى در خواب مىبيند كه احمد با پيغمبر در گفتگوست و ناگهان متوجه مىشود كه بجاى پيغمبر شيخ احمد نشسته است . دچار حيرت مىگردد ، ناگهان آوازى مىرسد كه « او ماست و ما اوئيم چندين تعجب چيست ! » « 1 » . البته بايد تأكيد نمايم كه اين قضاوت دربارهء شيخ احمد مبنى بر روايات كتاب مقامات و تماما مأخوذ از آنست . اين تصويريست كه محمد غزنوى طرح كرده ، ولى گمان نمىرود كه تماما با حقيقت وفق دهد . صوفى بلند آوازهاى كه اين همه نفوذ ظاهرى و شهرت داشته و هنوز هم در شهر خود دارد ، بعيد است كه در رفتارش تا اين پايه بدوى و كوتهبين و عوامپسند باشد . اين حكايات دليل بر كممايگى و سادگى محمد غزنوى است كه معتقدات و تصورات خود را قالب خاطراتى ساخته كه از روزگار استادش داشته و آنچه مناسب با اين قالب تنگ بوده در آن گنجانده است و مطالب اساسى را كه امروز براى تحقيق علم لازمست به كلى از قلم انداخته . بحث صحيح نهائى دربارهء شخصيت روحانى و عقايد شيخ روزى ميسر خواهد بود كه نوشتههاى خود او پيدا شود . خانقاه شيخ احمد جام داراى خانقاهى بوده كه خرابههاى آن هنوز باقى است . ولى از فعاليت او و شاگردانش در اين خانقاه و نحوهء تعليم و تدريس يا گذران وى و آمد و شد صوفيان اطلاعى نداريم . چيزى كه مسلّم مىباشد اينست كه شيخ احمد مخالف باسماع بوده و آن را به شدت
--> ( 1 ) - مقامات ، ح شمارهء 50 و 64 و 69 ( آخر حكايت ) و 142 و 170 و 143 .