انتقاد و رد كرده است « 1 » . خانقاه بيشتر گويا جنبهء مذهبى صرف داشته و مركز موعظه و تدريس بوده است . توبه « 2 » توبه در نظر احمد بزرگترين و مهم‌ترين شرط وصول به حق است زيرا همهء مردمان گناهكارند و تا قلبا توبه نكنند و در عمل دست از گناه نشويند به بهشت رضاى الهى نخواهند رسيد . و اين توبهء حقيقى نصيب كمتر كسى مىشود و در واقع حاصل كوشش انسان نيست بلكه ناشى از فضل و عنايت پروردگار است . فضل شاهد فضل و موهبت حق زنبور عسل است كه با وجود خردى و ناچيزى خداوند وى را بالهام خويش مخصص فرمود ( قرآن ، سورهء نحل ، 68 ) نه مرغان مغرور و خوش‌آواز يا زيبا چون بلبل و شاه‌باز و طاوس را . زنبور از بيان اين فضل و درك علت آن عاجز است ولى شهد او كه داروى رنج‌ها و شيرينى كامهاست بهترين گواه و فصيح‌ترين برهان اين فضل است . شريعت شيخ احمد پيرو شريعت است و اجازه نمىدهد كه مرد صوفى به گمان خود احكام دين را چون قشر زائد بشمرد و بدور افكند . مذهب وى بخلاف ادعاى پاره‌اى از مؤلفان مانند قاضى نور اللّه شوشترى كه او را شيعه قلمداد نموده‌اند سنّت است « 3 » .

--> ( 1 ) - استفاده از يادداشتهائى كه استاد فريتز ماير ) reieM ztirF ( از نسخهء خطى مفتاح النجاة برداشته‌اند و آن را در اختيار نگارنده گذاردند . ( 2 ) - دربارهء مطالبى كه در اينجا مختصرا از عقايد شيخ گفته شده رجوع شود بمتن رسالهء سمرقنديه كه بضميمهء همين كتاب مقامات چاپ شده است . ( 3 ) - دربارهء مذهب شيخ احمد روايتى هست كه شاه عباس چون بقندهار مىرفت از جام گذشت و چون گمان مىكرد كه شيخ سنى بوده است فرمان بتخريب مرقد او داد . همين‌كه دست به كار خراب كردن شدند در ميان ديوار نوشته‌اى يافتند كه دليل بر اعتقاد شيخ بمذهب شيعه بود . شاه عباس فرمان خود را لغو كرد و نذر نمود كه اگر پيروز شود آرامگاه شيخ را تعمير كند و بعهد خود نيز وفا كرد ( ديتز ، -