عذاب نفس كه همان دورى از مبدع خويش است ، به صورت انتقام جويى منتقم خارجي نيست بلكه نفس با جهل مركب وصفات ناپسند ، حامل عذاب خويشتن است . كيفيت اطلاع بر أمور غيبى توجيه شيخ اشراق از امكان اطلاع بر أمور غيبى ونيز كرامات ، بر اين أساس است كه حوادث لازمه‌ى حركات أفلاك است ونفوس آنان بر لوازم حركات گذشته وآينده‌ى خود آگاه‌اند وچون جز تعلقات بدني ، حجابى بين نفوس انساني وآنان نيست ، اگر اين علايق ضعيف شوند ، نفوس انساني با نفوس فلكى ارتباط مىيابد واز أمور غيبى آگاه مىشود ( الألواح العمادية بندهاى 75 - 77 وكلمة التصوف بند 44 واللمحات بندهاى 50 - 51 ) واين نظريه را در حكمة الإشراق نيز اظهار كرده است « 1 » وى در اين باره تقريبا پيرو ابن سينا است « 2 » . اتصال با عقل فعال نيز كه البتة يك اتصال معنوي وعقلي است از عوامل مؤثر آگاهى است ( الألواح العمادية بند 88 ) . وى در تمامى آثارش براي رسيدن به چنين مرتبه‌يى - مرحله شهود واشراق كه منجر به دريافت أنوار لذت بخشي مىشود كه به تدريج ماندنى مىگردند وسرانجام آدمي بر ماده‌ى عالم حاكم مىشود - به انجام يك سلسله رياضات عملي ونظري توصيه مىكند ( الألواح العمادية بندهاى 93 ، 96 ، 97 ، 100 ؛ كلمة التصوف بندهاى 56 و 65 ؛ اللمحات بند 52 وحكمة الاشراق ص 252 به بعد ) . چون مقدمه بيش از اين ايجاب نمىكند ، در تحليل كلى رسائل حاضر بدين قدر اكتفا مىشود وبه معرفى جداگانه هر يك از رسائل مىپردازد . الألواح العمادية حكيم اشراقي ، در مقدمه اشاره مىكند كه اين رساله را به اشارهء عماد الدين قرار سلان بن داود ابن ارتق كه مكرر از أو خواسته است تا مختصرى در معرفت مبدأ ومعاد مطابق آراى حكما بنويسد ، تصنيف كرده است . سهروردى توضيح مىدهد كه مختصرات بسيارى ديده است كه دانايان زمان براي

--> ( 1 ) ص 236 وص ص 240 - 241 ( 2 ) إشارات ، نمط 10 ، ص ص 163 و 166 .