فرمانروايان عصر خود نوشته‌اند اما چون به شيوه‌ى تعليم وتفهم بىتوجه بوده‌اند ، رسالاتشان سودمند نيفتاده است . عيب آنان اين بوده است كه اصطلاحات خاص علم را بدون تغيير به كار برده‌اند در حالي كه لازم بوده است آنها را در جهت تسهيل فهم مطالب براي خواننده‌ى عادى ، ساده كنند . وخود بدين سبب كوشيده است تا حدى كه به قواعد كلى ومطالب اصلى اختلالى وارد نيايد ، اصطلاحات را به فهم عامه نزديك كند . در اهميت اين رساله مىگويد : « گمان نمىكنم قبلا به مانند اين ، تصنيف شده باشد » . از خواص بسيار پر ارزش اين رساله چنان كه خود نيز گويد ، اين است كه مسائل فلسفي نخست به صورت برهاني بيان شده وبعد براي تأييد صحت آنها ، به آيات قرآن استناد شده است . شيخ اشراق در اين باره مىگويد پس از هر مطلبي ، به دو آية استشهاد كرده است . وبر أساس اين سخن مىبينيم تا پايان رساله كوشيده است تا حد أقل دو آية آورد وگاه چند آية آورده كه گاهى نيز ظاهرشان سازگار نيست وحكيم اشراقي با تأويل وتوجيه ، آنها را مؤيد آراى فلسفي ساخته است . در اين زمينه ، اين رساله جامع‌ترين آثار سهروردى است ودر ميان كتب فلسفي اسلامى كم‌نظير است واقدام أو تا بدين حد بىسابقه است وادعاى خود أو در مقدمه گزاف نيست . اين رساله در يك مقدمه وچهار لوح تنظيم شده است ومطالب هر يك ، ضمن چند قاعده آمده است . در مقدمه به اختصار به چند مطلب منطقي وفلسفي از قبيل عام ومتشخص ( كلى وجزئي ) ، استقرار ، جوهر وهيئت ( عرض ) وابطال جوهر فرد ( جزء لا يتجزى ) پرداخته است . لوح أول ، به چند مبحث از طبيعيات از قبيل تناهى ابعاد ، محدد الجهات ، خلأ ، مكان ، حركت ، زمان ، عناصر وآنچه مربوط بدانها است ، اختصاص دارد وتقريبا همان را آورده است كه مشائيان گفته‌اند جز يك دليل در اثبات تباهى ابعاد ( بند 12 ) كه خود اقامه كرده ومدعى است بهتر از سخن متقدمين است . لوح دوم ، درباره‌ى نفس وقواى آن است . شش دليل بر اثبات تجرد نفس اقامه كرده كه به طور پراكنده در آثار ديگرش نيز آمده است . در اين لوح نيز جز از لحاظ بيان واستناد به آيات وأحاديث وگفتار صوفيان ، نظرش با مشائيان چندان تفاوتى ندارد . در لوح سوم مباحث الهيات خاص مطرح شده ودر آن ، منقح‌شده‌ى همه‌ى دليل‌هايى كه در آثار ديگرش حتى حكمة الإشراق آمده - البتة نه بدان زبان - آورده است . عقول و