( 50 ) بدان كه چون ممكن خسيس موجود شود « 1 » بايد كه ممكن شريف پيش از آن « 2 » موجود باشد « 3 » ، كه اگر از « 4 » واجب الوجود به جهت وحدانى ممكن خسيس حاصل شود و ممكن شريف را فرض وجود توان كرد ، چون فرض وجودش كنيم « 5 » از واجب الوجود حاصل نشود زيرا كه او يكيست از جملهء وجوه ، و اگر « 6 » اقتضاى ممكن خسيس كرد جهتى ديگر درونيست تا اقتضاى ممكن شريف كند . پس اين « 7 » ممكن شريف را علّتى بايد شريفتر از واجب الوجود ، و محالست « 8 » كه چيزى بود در عقل يا در خارج « 9 » شريفتر از واجب الوجود . پس بايد كه ممكن شريف ازو بيشتر از ممكن خسيس حاصل شود « 10 » « 11 » . و چون اجسام و اعراض و نفوس

--> باقى نباشند ، پس نه اجسام و نه اعراض باقى نيستند و ذات ما باقى است . لازم آيد كه ذات ما چيزى باشد مغاير اجسام و اعراض ، پس لابد ذات ما جوهرى مجرد باشد . برهان سيم آنكه پيش ازين ببرهانها قاطع پيدا كرديم كه مدرك مدركات بكل ادراكات بايد كه يك چيز باشد در بدن ، چيزى نيست كه توان گفتن كه او را همهء ادراكات حاصل است ، پس نماند الا آنچه مدرك كل مدركات بكل ادراكات چيزى باشد نه جسم و نه جسمانى . برهان چهارم هر چه از صفات و اموال و احوال قوتهائى جسمانى است قوت عقل بر خلاف آنست و آن در چند چيز ظاهر است ، يكى آنچه فكرت سبب مضرت بدن است و سبب كمال نفس . پس اگر نفس جسمانى بودى ، بايستى كه فكرت هم سبب كمال نفس بودى و هم سبب نقصان او . دوم آنچه قوتهاى جسمانى در حال شيخوخيت هم در ضعف بود و عاقله بر خلاف آن بود و . سيم آنچه هرگاه كه صورتى در جسم پديد آيد صورت ديگر حاصل نتواند شدن ، چنان كه چون نقشى در پارهء شمع پديد آيد هم در آن شمع با بقاى نقش اول نقشى ديگر موجود نشود و صورتهاى عقلى خلات اينست ، زيرا كه هر چند كه در نفس مردم صورت معقولات بيشتر باشد استعداد قبول ديگر صورتها كاملتر بود . چهارم آنچه قوتهاى جسمانى هرگاه كه چيزى قوى دريابد در آن حال چيزى ضعيف در نتواند يافت چنان كه قوت باصره در آن حال كه در قرص آفتاب نگرد اگر هم در آن سمت شعلهء چراغ بود نيك در نيابد و اگر قوت ممكن خسيس موجود شود بايد T ( 1 ) شود : - F ( 2 ) پيش از آن : - TF ( 3 ) موجود باشد : موجود شده باشد F ( 4 ) از : - H ( 5 ) كنيم : - F ( 6 ) اگر : - TSHF ( 7 ) اين : آن SH ( 8 ) و محالست : محالست F ( 9 ) خارج : وجود TF ( 10 ) شود : - F ( 11 ) حاصل شود : + و اين محال نيست SH