شهاب الدين احمد سمعانى
212
روح الأرواح فى شرح أسماء الملك الفتاح ( فارسى )
ما سرّ وى آشكارا كردن است بر خلايق ، كه اين بنده آن است كه براى خود نفسى برنياورده است . فاستوى راست بيستاد ، اراد ظاهره مع باطنه ؛ ظاهرش با باطنش راست بيستاد ، نه ظاهرش در خدمت تقصير كرد ، نه باطنش در مشاهده تحويل آورد . فاستوى خود را به ما سپرد ، هر كه خود را باز كشد ، كژ است ؛ و هر كه خود را به ما سپارد ، راست است ، از آنجا كه برديم به ذرّهاى بر فوات آنچه گذشت 46 ، غم نخورد ؛ و آنجا كه رسانيديم به ذرّهاى آنچه به پيشش نهاديم 47 شادى نكرد ، مانع وى را از منع مشغول كرد تا از غم منعش ياد نيامد ؛ معطى وى را از عطا مشغول كرد تا از شادى عطاش ياد نيامد . فاستوى راست بيستاد چون همّتش جايى بود تا آنجا كه مقام همّت بود برسيد ، نه به راست نگاه كرد و نه به چپ ؛ و گر نظر كردى به راست يا به چپ ، همانجا بماندى . هر كجا كه رسيد چشم بخوابانيد ، و هر چه پيش آورديم ، قدم بر وى نهاد . هر كه به راه راست رود ، به منزل رسد ؛ و هر كه به راست و چپ بيايد ، به منزل نرسد . به راست و به چپ رفتن عام را به قالب است و خاص را به قلب . هر كه به راست به عقبى نگرد ، يا به چپ به دنيا نگرد ، به حضرت عزّت نرسد . فَاسْتَوى وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلى راست بيستاد نفسش موافقت دل را ، و راست بيستاد قلبش موافقت سرّ را ، و راست بيستاد سرّش موافقت حق را . با راستان جز به راستى صحبت كردن روى نيست ، اگر نفسش با قلبش راست نه استادى ما آن قلب را بدان نفس نداديمى ؛ و گر قلبش با سرّش راست نبودى ما آن سرّ بدان قلب نداديمى ؛ و گر سرّش با ما راست نبودى سرّ ما با آن سرّ صحبت نداشتى 48 . ثم دنا فتدلّى فكان قاب قوسين او ادنى ؛ دنا دنوّ زلفة لا دنوّ الفة ، دنا دنوّ الاكرام لا دنوّ الاجسام ، دنا دنوّ الانس لا دنوّ النّفس ، دنا دنوّ الاجابة لا دنوّ القرابة ، دنا دنوّ الاستماع لا دنوّ الاجتماع ، دنا دنوّ الوصال لا دنوّ الاتّصال ، دنا دنوّ الانبساط لا دنوّ البساط . قال جعفر الصّادق - رضى اللّه عنه : لمّا قرب الحبيب غاية التّقريب نالته غاية الهيبة فالطف به ربّه غاية اللّطف لانّه لا يحمل غاية الهيبة الّا بغاية اللّطف . قال اللّه تعالى : وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ * ، هذه كلمة الهيبة . ثمّ قال اللّه : رَؤُفٌ بِالْعِبادِ * ، و هى كلمة اللّطف . و كذلك قال جلّ ذكره : بسم اللّه كلمة الهيبة ، ثمّ عقبه بقوله : الرحمن الرحيم و هى كلمة الرّأفة و الرّحمة ، ابقاء النّفوس و الارواح ، و كذلك لمّا قال اللّه تعالى لموسى : إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فهاب