شهاب الدين احمد سمعانى

مقدمهء مصحح 103

روح الأرواح فى شرح أسماء الملك الفتاح ( فارسى )

حواشى نسخه آستان قدس در اين نسخه حواشى زيادى آمده كه بعضى از آنها به خط كاتب متن است و پاره‌اى گويا توسط مالكان نسخهء مذكور نوشته شده . حواشى مزبور عبارت‌اند از : 1 - حواشيى كه توسط مالك يا خواننده‌اى از خوانندگان اين نسخه افزوده شده ، تعدادى عناوين است كه با توجه به مطالب متن ، به هر قسمتى عنوانى داده شده . به بعضى از اين عناوين توجه كنيد : عناوين در اسم هو : قدرت و حكمت و وحدانيت / - الملك : صفت دوست / - القدوس : دوستى ربّ العزه با بندگان ، قضا و قدر ، ابتلاء ملايكه به شرّ بلا ، سؤال موسى از ارنى / - المؤمن : فناء فى اللّه ، خوف از حسنات / - المهيمن : مجلس فى الحياء ، قرب به اللّه تعالى . 2 - در مواردى اندك ، در حاشيهء برخى از اوراق ، معانى لغات آمده كه به خط كاتب متن است . 3 - همچنان كه گفته شد ، كاتب پس از اتمام استنساخ ، دست‌نوشته‌اش را با نسخهء اصل مقابله كرده و كلمات و عباراتى را كه حين كتابت از نظر او افتاده بوده در حاشيه با علامت / ص / افزوده است . لازم به يادآورى است كه اين كلمات و عبارات در نسخه‌هاى ديگر در متن ديده مىشود . 4 - تصور مىكنم كه كاتب دست‌نوشته‌اش را با نسخه‌اى ديگر مقابله كرده باشد ، ولى آثار اختلاف نسخ در حواشى بسيار اندك و ناچيز است ، به اين جهت احتمال دارد كه اين گونه حواشى از تصحيحات ذوقى كاتب بوده باشد . به هر حال اين موارد با رمز / خ / در حاشيه نشان داده شده است . به يك نمونهء آن توجه كنيد : مثال از اسم الخافض الرافع / ورق a 62 / است : « اى درويش هزار هزار تاج نخوت صفت به نعلين ببايد انداخت » كلمهء « انداخت » با خط كاتب و با علامت / خ / مشخص شده ، و در حاشيه با همان علامت به « داد » تصحيح شده است . 5 - ديگر حواشى اين نسخه - كه مىتوان از آن به عنوان « هامش » سخن گفت « 103 » - تعداد زيادى ابيات است كه به هيئت چليپا ، به قلم كاتب در كناره‌هاى سه‌گانهء متن آمده ، و حواشى هژده ورق از اوراق آغازين نسخه را پر كرده است .

--> ( 103 ) - در اصطلاح نسخه‌شناسى فرق است ميان حاشيه و هامش . مطلبى كوتاه را كه قسمتى از كناره‌هاى سفيد متن را پر مىكند حاشيه مىگويند ، ولى اگر مطالبى بلند و يا رساله‌اى و يا مطالب باقيمانده از متن را به صورتى در حاشيه‌ها بنويسند كه هر سه كنارهء متن پر شود ، آن را هامش مىگويند . اين وجه تمايز ميان حاشيه و هامش را در نسخه‌شناسى ، بسيارى از معاصران ناديده گرفته‌اند .