و محمد بن عبد اللّه بغدادى « 335 » گفت كه در بصره جوانى ديدم بر بامى بلند ، روى به مردمان آورده اين بيت مىگفت : من مات عشقا فليمت هكذا * لا خير في عشق بلا موت اى ، هر كه به عشق ميرد بايد كه همچنين ميرد ، در عشق بى مردن نيكويى نيست . پس خود را بر زمين انداخت ، او را مرده برداشتند . پس اين و امثال اين در دوستى مخلوقان باور دارد ، پس باور داشتن آن در دوستى خالق اولى ، چه بصيرت باطن از بصر ظاهر صادقتر است ، و جمال حضرت ربوبيت از همهء جمالها كامل‌تر ، بلكه هر جمالى كه در عالم است حسنه‌اى از حسنات آن جمال است . آرى ، كسى كه چشم ندارد جمال صورتها را انكار كند ، و كسى كه گوش ندارد لذت آوازها و نغمه‌هاى موزون را منكر شود ، و كسى كه دل ندارد اين لذتها را كه محل آن جز دل نيست انكار نمايد . بيان آن كه دعا مناقض رضا نيست و صاحب آن از مقام رضا بيرون نيايد ( 1 ) و همچنين كراهيت معصيتها و دشمن داشتن اسباب و اهل آن ، و سعى كردن در ازالت آن به امر معروف و نهى منكر نيز مناقض آن نباشد . و بعضى بطّالان مغرور در اين غلط كرده‌اند و گفته‌اند كه معاصى و فجور و كفر از قضا و قدر خداى است ، پس رضا بدان واجب باشد . و اين نادانستن تأويل است و غافل شدن از اسرار شرع . اما دعا بدان كه ما را بدان تعبد فرموده‌اند . و بسيارى دعاى پيغامبر ما [ 460 ] عليه افضل الصلوات و التحيات - و ديگر پيغامبران - عليهم السلام - بسيار است ، چنان كه در « كتاب دعوات » آورده‌ايم ، دليل است بر آن . و پيغامبر - عليه السلام - در اعلى مقامات رضا بود . و حق تعالى بر بعضى بندگان خود ثنا فرمود به قول خود : وَ يَدْعُونَنا رَغَباً وَ رَهَباً ، « 336 » اى ، بخوانند ما را به رغبت و رهبت . و اما انكار معاصى و كراهيت آن و رضا نادادن بدان حق تعالى بندگان را بدان تعبد فرموده است ، و بر راضى شدن بدان بنكوهيده و گفته : وَ رَضُوا بِالْحَياةِ الدُّنْيا وَ اطْمَأَنُّوا بِها ، « 337 » اى ، راضى شدند به حيات دنيا و بر آن آرام گرفتند . و گفت : رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوالِفِ وَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ ، « 338 » اى ، راضى شدند بدان كه با زنان در خانه‌ها باشند و به غزو بيرون نروند و بر دلهاشان مهر نهاده شد .

--> ( 335 ) محمد بن عبد اللّه ( بن مبارك ) البغدادي ( زبيدى 9 - 663 ) . ( 336 ) انبياء 21 - 90 . ( 337 ) يونس 10 - 7 . ( 338 ) توبه 9 - 93 .