رسد « 102 » [ 407 ] و خداى - عز و جل - پاك و منزه است از آن چه ظالمان و مشركان و مشبهان و ممثّلان « 103 » و معطّلان « 104 » مىگويند . آرى ، حكمت أزلي و ارادت احدى ايجاد و إبداع و انشا و اختراع اشيا را خواست ، پس أصناف مخلوق و انواع برايا « 105 » را بر وفق مراد و مشيت خود آفريد بى آن كه سابقهء مثال در كون و فطرت او داشته باشد . و بنى آدم را از ميان همه در آن حال دو قسم گردانيد - پيش از طاعت و معصيت : يكى ، اشقيا و گمراهان ، و ديگر ، سعدا و مهتدا « 106 » . و اهل سعادت را در اين حيات دنيا به نور معرفت و ايمان منور گردانيده ، و اهل شقاوت را در شدت تاريكى كفر و طغيان گذاشته . پس فردا در آخرت و مقام رؤيت و لقا ، اين نور و ضيا را براى اهل سعادت به إتمام رساند « 107 » و قول حق تعالى نُورُهُمْ يَسْعى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا « 108 » اشارت است بدانچه تمامت نور جز در زيادت كشف تأثير نكند . و براى اين ، درجهء نظر و رؤيت نيابند مگر كسانى كه در دنيا عارف باشند . چه معرفت تخمى است كه در آخرت منقلب « 109 » به مشاهده شود ، چنان كه خستهء خرما درختى شود ، و تخم كشتى « 110 » گردد . و كسى كه خستهء خرما ندارد در زمين چگونه [ او را ] درخت خرما حاصل شود ، و كسى كه تخم نكارد چگونه كشت بدرود ! و همچنان كسى كه در دنيا حق تعالى را نشناسد چگونه او را در آخرت بيند ! و چون معرفت بر درجات متفاوت است ، تجلى را نيز درجات متفاوت است . پس اختلاف تجلى به اضافت معارف چون اختلاف نبات است به اضافت اختلاف تخمها . چه لا محاله به كثرت و قلت و شرف و خست و قوّت و ضعف آن اختلاف پذيرد . و براى آن پيغامبر - صلى اللّه عليه و سلم - گفت : انّ اللّه يتجلّى للنّاس عامّة و لابى بكر خاصّهء ، اى ، خداى - عز و جل - تجلى فرمايد براى مردمان بعموم و براى أبو بكر بخصوص . پس نبايد كه پنداشته آيد كه غير أبو بكر ، از آن جمله كه كم از اويند ، از لذت نظر و مشاهده چيزى يابند كه أبو بكر يابد ، بلكه نيابند مگر عشر عشير او ، اگر معرفت او در دنيا عشر عشير او باشد . و چون بر مردمان رجحان يافت به سبب سرّى كه در سينهء او قرار گرفت ، هر آينه رجحان يافت به تجليى كه بدان منفرد شد . چنان كه در دنيا كسى يا بى كه لذت رياست بر منكوح و مطعوم اختيار كند ، و كسى يا بى كه لذت علم و كشف شدن مشكلات ملكوت آسمان و زمين و ديگر كارهايى الهى بر رياست و بر منكوح و مطعوم اختيار كند . پس همچنين در

--> ( 102 ) تا چه رسد به صاحب عقول . . . ( 103 ) مشبّهان و ممثّلان ، فرقه‌هايى از مسلمانان كه خداى تعالى را به ، مخلوقات تشبيه مىكردند و به حادثات تمثل مىجستند . ( 104 ) معطّلان ، فرقهء معتزله كه از خداوند نفى صفات مىكنند . ( 105 ) برايا ( ج بريّه ) آفريدگان . ( 106 ) مهتدا ، مهتدى ، هدايت يافته . ( 107 ) پايان افزونى ترجمهء فارسى بر متن عربى ( زبيدى 9 - 582 ) . ( 108 ) حديد 57 - 12 ، تحريم 66 - 8 . ( 109 ) منقلب ، مبدّل . ( 110 ) كشت ، زرع .