و بنگر چگونه پيغامبران را بعث فرمود تا پادشاهان را كه به صلاح آرندهء رعايااند اصلاح فرمودند ، و قوانين شرع در نگاه داشت عدل ميان خلق و قوانين سياست در ضبط ايشان بياموختند . و از احكام امامت و سلطنت و احكام فقه چيزى كشف كردند كه اصلاح دنيا بدان بدانستند ، زيادت از آن چه ايشان را بدان راه نمودند از اصلاح دين . و بنگر كه چگونه پيغامبران را به فريشتگان اصلاح كرد ، و چگونه بعضى فريشتگان را به بعضى اصلاح فرمود تا به فريشتهء مقرب رسيد كه ميان او و خداى واسطه‌اى نيست . پس خباز آرد را ببيزد و خمير كند و بپزد ، و طحّان « 315 » دانه را به آس كردن اصلاح كند ، و برزگر به درو ، و آهنگر آلات برزگر راست دارد ، و درودگر آلات آهنگر را ، و همچنين همهء كارگران كه آلات طعامها راست كنند . و سلطان كارگران را اصلاح كند ، و پيغامبران عالمان را اصلاح فرمايند كه وارثان ايشانند ، و عالمان سلاطين را ، و فريشتگان پيغامبران را به صلاح آرند تا به حضرت ربوبيت رسد ، كه ينبوع « 316 » [ 152 ] همهء نظامهاست و مطلع همه خوبيها و جمالها و منشأ همه ترتيبها و تأليفها . و آن همه نعمتهاست از رب الارباب و مسبب الاسباب . و اگر نه فضل و كرم او باشد كه گفت : وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا ، « 317 » هر آينه به شناخت اين اندك آسان از نعمتهاى حق تعالى راه نيابيم . و اگر نه آن باشد كه ما را معزول فرموده است از آن چه به چشم طمع در احاطت به كنه نعمتهاى او نگريم ، هر آينه شوق احاطت و استقصا طلبيم ، و ليكن به حكم قهر و قدرت ما را معزول فرموده است و گفته : وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها . « 318 » پس اگر سخن گوييم انبساطى باشد به اذن او ، و اگر خاموش باشيم انقباضى بود به قهر او ، چه آن چه او منع كرد كسى نتواند داد ، و آن چه او داد كسى منع نتواند كرد ، زيرا كه ما در هر لحظه‌اى از لحظه‌هاى عمر پيش از مرگ نداى ملك جبار : لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ « 319 » به سمع دل مىشنويم . پس حمد خداى را - عز و جل - كه ما را از كفار مميز گردانيد و اين ندا پيش از سپرى شدن أعمار بشنوانيد . طرف هشتم - در بيان نعمتهاى بارى تعالى در آفريدن فريشتگان ( 1 ) بر تو پوشيده نشود آن چه گفتيم از نعمت خداى در [ آفريدن ] فريشتگان به اصلاح پيغامبران و هدايت ايشان و رسانيدن وحى بديشان . و گمان مبر كه ايشان در افعال خود بر آن قدر اقتصار نمايند ، بلكه طبقات فريشتگان با بسيارى و ترتيب مراتب ايشان به اجمال در سه طبقه منحصرند : زمينيان و آسمانيان و حملهء « 320 » عرش . پس بنگر كه چگونه [ خداى ] ايشان را موكل كرده است بر تو در آن چه به خوردن و غذايى كه ياد كرديم باز گردد ، بيرون آن چه از آن بگذارد از هدايت و ارشاد و جز آن . و بدان كه هر جزئى از اجزاى تن تو ، بلكه اجزاى نبات ، غذا نگيرد مگر بدانچه هفت فريشته

--> ( 315 ) طحّان ، آسيابان . ( 316 ) ينبوع ، چشمه . ( 317 ) عنكبوت 29 - 69 . ( 318 ) نحل 16 - 18 . ( 319 ) مؤمن 40 - 16 . ( 320 ) حَمَله ( ج حامل ) بردارندگان .