فرمان [ 78 ] حق تعالى و تسخير او ايشان را . و ايشان از كرام كاتبين‌اند ، و ايشان بر هر شخصى از آدميان موكل‌اند . و چون دانستى كه مرتبهء فريشتهء راه نماينده عالىتر از مرتبهء فريشتهء قوّت دهنده است ، بر تو پوشيده نماند كه جانب دست راست - كه شريف‌تر جانبي است از دو جانب صدر - بايد كه او را مسلّم باشد ، پس او صاحب يمين است ، و ديگرى صاحب شمال . و بنده را دو طور است در غفلت و فكرت ، و در سستى و مجاهدت . پس اگر غفلت كند ، از صاحب يمين روى بگردانيده باشد و به حال او بدى كرده ، پس روى گردانيدن از او به سيئه‌اى نوشته شود . و اگر تفكر كند ، روى به دو آورده شود تا راه راست از وى بياموزد و به جاى او نكويى كرده ، پس حسنه‌اى براى او نوشته شود . و همچنين اگر سستى ورزد ، روى از صاحب يسار بگردانيده باشد و از وى مدد نخواسته ، و آن بدى باشد به جاى او ، پس سيئه‌اى براى او ثبت شود . و اگر مجاهده كند ، از لشكرهاى او مدد خواسته باشد ، پس حسنه‌اى براى او ثبت افتد . و اين حسنات و سيّئات جز به اثبات ثبت نشود ، و براى آن ايشان را كرام كاتبين خوانند . اما كرام بدانچه بنده را از كرم ايشان منفعت باشد ، و بدانچه فريشتگان همه كريم و نيكو كارند . و اما كاتبين بدان كه حسنات و سيئات را ثبت كنند ، و در نامه‌هايى نويسند كه در سرّ دل پوشيده است ، و از سرّ دل پوشيده تا به حدى كه در اين عالم بر آن اطلاع نباشد ، چه ايشان و نوشتن ايشان و خط و نامه‌هاى ايشان و كل آن چه بديشان تعلق دارد از عالم غيب و ملكوت است نه از عالم شهادت . و هيچ چيز را از عالم ملكوت چشمها در اين عالم در نيابد . پس اين نامه‌هاى پوشيده از او در اين عالم ، باز كرده شود دو بار : يك بار در قيامت خرد ، و يك بار در قيامت بزرگ . و قيامت خرد حال مرگ را مىگوييم ، چه پيغامبر - صلى اللّه عليه و سلم - گفت : من مات فقد قامت قيامته . و در اين قيامت بنده - تنها باشد ، و در آن حال وى را گويند : وَ لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى كَما خَلَقْناكُمْ ، « 27 » اى ، بدرستى كه تنها بر ما آمديد چنان كه اوّل شما را آفريديم . و در اين حال گويند : كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً ، « 28 » اى ، نفس تو امروز حساب كنندهء تو بسنده است . اما در قيامت كبرى كه همه خلق را فراهم آرند تنها نباشد ، بلكه بسى بود كه بر ملأ خلق حساب او كرده آيد . و در آن متّقيان و مجرمان را در بهشت و دوزخ گروه گروه برند ، نه يكان يكان . و هول اوّل هول قيامت خرد است . و همهء هولهاى قيامت بزرگ را در قيامت خرد نظير است ، چون زلزلهء زمين ، كه زمينى كه به تو مخصوص است در مرگ متزلزل شود . و تو مىدانى كه زلزلة چون در

--> ( 27 ) انعام 6 - 94 . ( 28 ) إسراء 17 - 14 .