احمد غزالى

مقدمه 11

مكاتبات خواجه احمد غزالى با عين القضات همدانى ( فارسى )

فقط در يك نسخه خطى موجود است ) نباشد . به هر حال ، گرچه اين دلائل براى اثبات اين مطلب كه نامه مزبور به عين القضاة نوشته نشده كافى نيست ، همين‌قدر است كه ما را در مورد مخاطب نامه مردد كند . چون نويسندهء نامه مزبور معلوم است ، اين ترديد توقفى در كار تحقيق كسانى كه به آثار احمد غزالى و تعاليم او علاقه‌منداند ايجاد نمىكند . اين نامه بخصوص از حيث جنبه عملى تصوف غزالى خواندنى است . در ضمن فصول هشتگانه برخى از اذكار و اوراد طريقه غزالى و كيفيت شب‌زنده‌دارى و اعمال شب آدينه و بطور كلى نحوه عبادت و عبوديت سالك سخن رانده شده است . آخرين نامه كه باز در حكم يك رسالهء كوتاه مىباشد و درباره تعبير رؤيا نوشته شده مانند نامه هشتم مورد ترديد است منتهى اين بار نه از حيث مخاطب نامه بلكه از حيث نويسنده آن . در اينجا به دلائلى چند دقيقا معلوم نيست كه اين نامه از احمد غزالى است يا عين القضاة . اين نامه در همه نسخه‌هاى خطى مكتوبات عين القضاة در ميان نامه‌هاى خود قاضى قرار گرفته و آقاى فرمنش نيز در تهيه فهرست خود از مكتوبات عين القضاة در نسخه خطى كتابخانه ملا مراد ) M ( بدون اينكه در هويت نويسنده آن ترديد داشته باشد ، آن را از عين القضاة دانسته است . 1 اما آقاى علىنقى منزوى در مقدمه جلد دوم نامه‌هاى عين القضات اين نامه را به احمد غزالى نسبت داده است . قبل از منزوى ، آقاى عفيف عسيران در مقدمه خود بر تمهيدات قسمتى از اين نامه را به عنوان نوشتهء غزالى به عين القضاة نقل كرده بود . اين قسمت همان فقره‌ايست كه در آن نويسنده

--> ( 1 ) - احوال و آثار عين القضاة ، ص 136 ( مكتوب چهل و نهم ) .