احمد غزالى
مقدمه 12
مكاتبات خواجه احمد غزالى با عين القضات همدانى ( فارسى )
سخن از فرزند مخاطب كه نامش احمد بوده نام برده است . عسيران با استناد به نامههاى ديگر عين القضاة كه در آنها از فرزندى بنام احمد ياد شده نتيجه گرفته است كه اين نامه كه در آن نويسنده از فرزند مخاطب بنام احمد نام برده از غزالى به عين القضاة است 1 . عجيب اينجاست كه فرمنش با استناد به همين شواهد احمد را فرزند كامل الدوله بشمار آورده است . 2 گذشته از مسئله هويت پدر « احمد » در نامههاى عين القضاة ، يك مشكل ديگر هست و آن اينست مطالبى كه در مقدمهء اين نامه نوشته شده بسيار شبيه است به عباراتى كه قاضى در آخر يكى از نامههاى خود به مريدش نوشته است . عبارت مورد نظر در مقدمه نامهء نهم چنين است : « . . . بحديث قوت القلوب چندان عذر خواسته است . جوانمردا ، بدان درازى نيست . اگر بود و اگر نه متقارب است . . . » 3 و در نامه عين القضاة چنين : « بحديث قوت القلوب اين همه عذرها نمىبايد خواست كه از درون تو آگاهم . يا بود ، و اگر نبود هم قريب است . بدان درازى نيست . » 4 فرضى كه در اينجا معقول مىنمايد اين است كه بگوئيم اين دو نامه بطور پىدرپى و يا به فاصلهاى اندك توسط عين القضاة به يك شخص نوشته شده است . دليل ديگرى كه براى انتساب اين اثر به عين القضاة هست اين است كه آهنگ اين نامه بطور كلى و روش تفكر نويسنده آن به نامههاى عين القضاة نزديكتر است . اين نامه بيشتر جنبه تحليلى ( آناليتيك ) دارد و اين روش با
--> ( 1 ) - تمهيدات ، مقدمه مصحح ، ص 78 . ( 2 ) - احوال و آثار عين القضاة ، ص 31 . ( 3 ) - رجوع كنيد به همين كتاب ، ص 44 . ( 4 ) - نامههاى عين القضات همدانى . ج 1 ، ص 335 .