ابو على دقّاق ، مدرسهء شحّامى ، مدرسهء قشيريّه ، مدرسهء سلطانيّه ، مدرسهء ابو نصر بن ابى الخير ، مدرسهء سرهنگ ، مدرسهء سمعانى ، مدرسهء نظاميّه كه ما اسامى آنها را از منتخب سياق و منتخب مشيخهء سمعانى استخراج كرده‌ايم . از آغاز اسلام در مدينه و بصره و كوفه و ديگر شهرها در مساجد براى تعليم مبانى دين و تفسير و سماع حديث و درس ادب ، حلقه‌هاى مختلف تشكيل مىشد و همين روش در نيشابور نيز معمول بود و بنابراين مساجد را بر اين مؤسسات علمى بايد اضافه كرد و بىگمان در نشابور مساجد بسيار ساخته بودند كه از آن جمله بود جامع قديم و مسجد المنبر كه ابو مسلم خراسانى ساخته و عمرو بن الليث تكميل كرده بود و يازده در داشت و مقدسى آن را ديده و وصف كرده است و جامع منيعى و مسجد مطرّز و مسجد صرّافين و مسجد كريمى و مسجد المربّعة الكبيرة كه ذكر آنها در سياق آمده و اين‌ها همه مراكز علمى بوده و از گفتهء عبد الغافر معلوم مىشود كه آل صاعد در جامع قديم مجلس املا داشته‌اند علاوه بر آنكه خان‌ها و تيم‌ها نيز گاهى براى تدريس و وعظ به كار مىرفت چنان كه ابو عثمان صابونى در خان حسين مجلس مىگفت . صوفيّه نيز در خانقاههاى خود بتعليم مبانى دين و اصول طريقت مشغول بودند و نيكوكاران براى ايشان خانقاه مىساختند كه صوفيان در آنها به رياضت و مراقبت و تهذيب نفس و اخذ مبانى تصوّف از حديث و تفسير و كلمات مشايخ مىپرداختند و از آن جمله بود خانقاه صندوقى و خانقاه طرسوسى و خانقاه ابو الفضل العميد الخشّاب و خانقاه محمود در سكّهء مسيّب و خانقاه سلمى . و نوع ديگر از ابنيهء مخصوص صوفيان دويره « 1 » است كه ظاهرا خانقاهى

--> ( 1 ) - دربارهء دويره جناب آقاى مينوى يادداشتى براى نگارنده فرستاده‌اند كه عينا در اينجا نقل مىشود . دويرة چنان كه دزى در ذيل بر قواميس عرب نشان داده است دويرة در مقامات حريرى در