كوچك يا اقامتگاهى براى درويشان مسافر بوده كه در مدخل يا چسبيده بخانقاه بزرگ بنا مىكردند و اين نوع بنا در شهرهاى خراسان وجود داشت مانند : دويرهء صوفيّه

--> مقامهء 14 ( مكية ) آمده است و گوئيا آنجا بمعنى اقامتگاه موقت به كار رفته . در سفرنامهء ابن بطوطه ( چاپ پاريس ج 2 ، صفحات 56 و 297 ) خانهء كوچكى در داخل مدرسه دويرة خوانده شده است ، چه گويد : فأنزلونى بدويرة صغيرة بالمدرسة ، و نيز : أتى دويرة بالمدرسة فأمر بفرشها و أنزلنى فيها . در همان سفرنامه در وصف صوامع و ديرهاى نصارى در قسطنطنيه ( ج 2 ص 438 ) مىگويد فى داخل كل ما نستار منها دويرة لتعبد الملك . باز دزى در بحث از محبسى در قرطبه ياد مىكند كه در يك نسخهء خطى كتابى از تأليفات ابن القوطيه بلفظ حبس الدويرة نام برده شده است ؛ پس از آن مىگويد كه در بلاد مغرب لفظ دويرية و دويرية به كار مىبرند و از آن خانهء صغير اراده مىكنند . علاوه برين در چند سفرنامهء اروپائيان كه در بلاد مغرب سياحت كرده‌اند دويريه بمعانى آتى ذكر شده است : خانه‌هاى مستقل كه در داخل قصر امپراطور جدا جدا ساخته بوده‌اند ؛ بنائى داراى دو اطاق كه در مدخل هر خانهء بزرگى نزديك بدر از براى پذيرائى مهمان دارند ؛ باز محوطه‌اى كه فقط سه ديوار دارد و ضلع چهارم آن باز است و بجاى ديوار فقط چند ستون زير سقف زده‌اند ؛ باز اطاقى كه سلطان خود را در آن مىشويد . ( منقولات از دزى تمام شد ، گفته‌هاى او موجز و فشرده‌تر از نقل اينجانب است ) از مجموع اين تعريفات شايد بتوان استنباط كرد كه در نزد صوفيه دويرة بر قسمت مهمانخانهء واقع در مدخل رباط و خانقاه اطلاق مىشده است كه از اقامتگاه دائمى صوفيان جدا بوده است و براى اقامت موقت به كار مىرفته ، و اللّه اعلم . مقريزى در المواعظ و الاعتبار ( يعنى خطط چاپ بولاق ج 2 ص 414 تا 416 ) خبر مىدهد كه صلاح الدين ايوبى خانقاهى در مصر بنا كرد ( اولين خانقاه بود در مصر ) و آن را دار سعيد السعداء [ * ] ناميد ( بنام استاذ قنبر سعيد السعداء ) و مخصوص فقهاء صوفيه گردانيد كه از ولايات دور بمصر مىآمدند و آن را برايشان وقف كرد ( در سال 569 ) و اوقاف بسيار براى نگهدارى آن و مخارج ايشان تعيين كرد و شرايطى براى اقامت و سفر ايشان گذاشت و غذا و نان و گوشت ايشان را مرتب ساخت و حمامى در جوار آن ساخت و اين خانقاه به دويرة الصوفية مشهور گرديد . ( * ) خانقاه الصلاحية نيز خوانده مىشده است .