اسماعيل بن محمد مستملى بخارى
919
شرح التعرف لمذهب التصوف ( فارسى )
بسم اللّه الرّحمن الرّحيم اشاره با سپاس و آزادى ، ربع سوم « شرح التعرف لمذهب التصوف » اثر خواجه امام ابو ابراهيم اسماعيل بن محمد مستملى بخارى ، از پس تأخيرى ناخواسته ، اينك به دسترس پژوهندگان و خواستاران گرامى اين متن كهن گرانبار عرفانى نهاده مىشود . چنان كه در پيشگفتار ربع نخستين ياد كردم ، از « شرح تعرف » نسخههايى مىشناختم كه وصف پارهاى از آن نسخهها در كتابشناسيها نيامده بود . چون نسخهها را فراهم آوردم ، وصف هر يك را در آن پيشگفتار باز گفتم ، و باز نمودم كه كهنترين نسخهء بازشناخته از « شرح تعرف » از آن موزهء ملى كراچى در پاكستان است ؛ كه بر حسب تاريخ كتابت : شوال 473 ه . ق ، پس از كتاب « الأبنية عن حقايق الادويه » ، دومين نسخهء تاريخدار مخطوطات فارسى است . با همهء كوششها ، تا هنگام چاپ و نشر ربع اول و ربع دوم كتاب ، دسترسى به عكس آن نسخه ممكن نگرديد . من كه كار استنساخ و مقابلهء متن كتاب را از آغاز تا انجام ، با نسخههايى كه در دست داشتم به پايان برده بودم ، نگريستن به نسخهاى چنان معتبر را ضرورى مىشمردم . از آن بود كه دست از طلب نكشيدم و به هر درى زدم . سرانجام با عنايت و پايمردى مدير ارجمند مركز تحقيقات فارسى ايران و پاكستان ، آقاى اكبر ثبوت ، عكسى از آن نسخهء عزيز نفيس فراهم آمد ؛ كه مرا براى هميشه سپاسگزار بزرگوارى خويش ساخت . اگرچه بر آن بودهام كه گفتنيهاى لازم را دربارهء نسخهها و شيوهء كار و ديگر ماجراها ، در پايان كار ، در دفتر پنجم به تفصيل توضيح و تبيين كنم ؛ ناگزير ، اشارهوار ، به ذكر چند نكته در تعرفهء دو نسخهء نويافته مىپردازم :