اسماعيل بن محمد مستملى بخارى
920
شرح التعرف لمذهب التصوف ( فارسى )
نسخهء موزهء ملى كراچى دريغا كه از پس انتظارى بلند و جانكاه ، با بررسى و مداقهء اين نسخهء نفيس ، دريافتم كه نسخه ناقص و گسيخته است . شمار برگهاى آن 55 است و در هر صفحه 18 و 19 سطر نوشته دارد . سرآغاز افتاده است ؛ و اين برگها كه هست ، 54 برگ از آغاز نسخه برابر است با سطر اول از صفحهء 883 ربع دوم متن چاپى ما ؛ كه در برگيرنده نيمى از باب « الثامن عشر : قولهم فى الملائكة و الرسل » است تا پايان . اگر از عمر و روزگار مرا بهرهاى بود ، تفصيل نسخه بدلهاى آن را با تفصيلى از نقد و بررسى گفتار دانشمند فقيد افغانى ، شادروان عبد الحى حبيبى دربارهء اين نسخه ، در دفتر پنجم مىآورم . ربع سوم متن چاپى ما ، از آغاز ، ص 925 ، كه حاوى « باب التاسع عشر : قولهم فيما اضيف الى الانبياء صلوات الله عليهم من الزلل » است ، بر مبناى همين نسخهء موزهء ملى استنساخ و چاپ شده است ، كه با دريغ برابر صفحهء 973 متن ما ، سطر 22 ، نسخه ناتمام قطع مىشود . رمز [ 51 ب ] نشانهء برگ ما قبل آخر نسخهء موزهء ملى است كه در همان صفحه ديده مىشود . از آن پس ، نسخهء موزهء ملى ، معادل 385 صفحهء متن چاپى ، افتادگى دارد كه بر مبناى نسخهء مجلس شورا و نسخهء كتابخانهء ملى استنساخ ، و با ديگر نسخهها چون نسخهء « كتابخانهء خراجچى اوغلو » و نسخهء نويافتهء « گنجبخش » مقابله شد . آخرين برگ بازماندهء نسخهء موزهء ملى كراچى [ 52 الف و ب ] برابر سطر 7 صفحهء 1358 متن چاپى ما است كه به صفحهء 1359 پايان مىپذيرد . با اين توضيحها پيدا است كه از اين نسخهء كهن ارزشمند 21 باب افتاده است . نسخهء گنجبخش اين نسخه را نيز تازه يافتهام . فيلم آن را كتابشناس نامدار آقاى احمد منزوى از پاكستان براى كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران هديه آورده است . نسخه كامل و آراسته است و عنوانهاى بابها به تمام آمده است و شامل 77 باب است . خط آن نسخ است ، و مؤلف ارجمند « فهرست مشترك نسخههاى خطى فارسى پاكستان » آقاى احمد منزوى آن را از سدهء 9 مىداند - ج 3 ، ص 1354 - ؛ ولى مؤلف « فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء گنجبخش » آقاى محمد حسين تسبيحى بر آن است كه « رسم الخط به قرن هفتم و هشتم مىماند » - ج 2 ، ص 271 - .