اسماعيل بن محمد مستملى بخارى
888
شرح التعرف لمذهب التصوف ( فارسى )
نتوانند كشيدن ، اين است معنى قول خداى عز و جلّ : بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ ؛ و لم يقل بلغ ما تعلم ؛ و نيز گفت : وَ قُلْ لَهُمْ فِي أَنْفُسِهِمْ قَوْلًا بَلِيغاً ؛ جاء فى التفسير خاطبهم على مقادير عقولهم و لم يقل على مقدار عقلك و علمك . پس درست شد آن اصل كه ما ياد كرديم و جملهء اين سخن حرفى است و آن آنست كه هركه سر ملوك بيند و بداند و با خلق بگويد نيز مقام سر را نشايد . نداى ملوك پيغام ملك به خلق رسانند ، و لكن اسرار خزاين ملك و حرم ملك با كس نگويند . اگر اندر تبليغ رسالت تقصير كنند عقوبت و قطيعت يابند ؛ و اگر اسرار كشف كنند عقوبت و قطيعت يابند . ثم قال : « [ قال ] ابو يزيد البسطامى آخر نهايات الصديقين اول احوال الانبياء و ليس لنهاية الانبياء غاية تدرك » . گفت : آخر نهايت صديقان اول حال انبيا باشد ، يعنى از مقام صديقى برتر مقامى نباشد مگر مقام نبوت ، و هيچ نبى نباشد مگر صديق ، و بسيار صديق باشد نه نبى . و باز مقام شهيدى فروتر از مقام صديقى باشد ، و بر همين ترتيب ياد كرد خداى عز و جلّ اندر قرآن گفت : فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ [ الصِّدِّيقِينَ ] وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ . و نيز خبرى است كه روزى پيغامبر صلى الله عليه و سلم با ابو بكر و عمر و عثمان رضى الله عنهم به كوه حرا برآمده بود . حرا زير پاى ايشان بنازيد و بجنبيد . پيغامبر صلى الله عليه و سلم پاى بر كوه زد و گفت : اسكن يا حرا فانما عليك نبى و صديق و شهيد ؛ آن نبوت پيش داشت و باز صديقى و باز شهادت . و صديق آن كس باشد كه اندر صدق به نهايت رسيده باشد و ظاهر و باطن وى به صدق آراسته باشد ؛ از بهر آنكه تشديد اندر كلام عرب از بهر كثرت و مبالغت باشد . تا صدق بنده بهغايت نرسد نام صديقى نگيرد . و باشد كه اين وصف ورا باشد [ 241 ب ] و نبى نباشد ؛ چنان كه خداى عز و جلّ گفت اندر شأن ابو بكر رضى الله عنه : وَ الَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ . و نيز به اخبارها آمده است كه پيغامبر صلى الله عليه ورا ابو بكر صديق خواند . و نيز به خبرى آمده است كه مادر ابو بكر را هر پسرى