اسماعيل بن محمد مستملى بخارى
18
شرح التعرف لمذهب التصوف ( فارسى )
كه مؤلف ، مستملى بخارى به سال 434 ه درگذشته است . از سوى ديگر نسخههايى چند از اين كتاب به دست آمده است و ديگر نمىتوان آن را نسخهاى منحصر دانست . آغاز نسخه نيز فاقد مقدمهء مستملى است . با مشخصاتى كه در خصايص كتابتى نسخه مشهود است به دشوارى مىتوان پذيرفت كه كهنگى نسخه از تاريخ 616 فراتر رود . گفتنى است كه نسخه به دو خط است و اوراق آن در وضع كنونى مغشوش است . از سطر 14 برگ 134 ب خط نسخه دگرگون مىشود . خط ريز نسخ نزديك به نستعليق ، كه در هر صفحه 29 - 31 سطر نوشته دارد ، به خط نسخ درشت بدل مىشود كه عموما بيش از 17 سطر جاى نمىگيرد . در بخش نخستين نسخه اختصاصات كتابتى چنين است : * دال و ذال را يكسان مىنويسد ، ولى گاه رعايت تمايز آن دو را مىكند . * در نقطهگذارى ممسك است و نقطهء پارهاى حرفها را نمىگذارد . * ك و گ را يكسان مىنويسد و ج و چ را هم به يك نقطه . * عموما كه مىنويسد اما جنانك ، آنك . در بخش نونويس كه به خطى درشتتر نوشته شده همان مشخصات كموبيش ديده مىشود جز آنكه گاه پ را به سه نقطه مىنويسد . رعايت تمايز دال و ذال در اين بخش بيشتر ديده مىشود . با دريغ نسخهء يوسف آقا نيز ناتمام است و برابر برگ 216 ب اساس ما - اماسيا - در نيمههاى باب هفدهم ، پايان مىپذيرد . نشان اين نسخه « يو » است . نسخهء خراجچى اوغلو : اين نسخه را نيز شادروان مينوى عكسبردارى كرده است و بر پشت آن چنين نوشته : « شرح تعرف فارسى از قرن نهم يا دهم ، خراجچى اوغلو ، 780 ، در 294 برگ . براى كتابخانهء دانشگاه طهران عكس گرفته شد . » بر صفحهء عنوان آنچه نوشته شده است و من توانستهام بخوانم چنين است : « كتاب شرح التعرف لمذهب . . . الشيخ الامام ابو ابراهيم اسماعيل بن محمد بن ابراهيم المستملى البخارى رضى الله عنه . . . كتاب نور المريدين شرح تعرف لمذهب اهل التصوف » . نسخه به خطى ريز ما بين نسخ و نستعليق است . در هر صفحه 38