محبوب است زيرا كه ذكر نام محبوب آرام مىدهد بر محبّت صادق كه « أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ » « 1 » الذّكر تقدمة الحقّ يعنى ذكر تقديمى است از محبت براى محبوب يا از عطاء حق است بر بنده كه دليل است بر حق . الذّكر بذر الطّمع ذكر تخم طمع است نه طمع بهشت فقط بلكه طمع مقصد و محبون مذكور و بهشت هم براى اهلش . الذّكر وصف البعد ذكر زبانى ، وصف بعد ذاكر است ، زيرا كه مقدّمهء اعمال است براى شخصى كه طالب قرب و سلوك الى اللّه باشد . فمن ذكره بمشاهدة عاد ذكره مشاهدة يعنى هركس ذكر نمود او را با مشاهده برمىگردد ذكر او بمشاهده . فوصف القرب فى ذكره پس وصف قرب در ذكر است . و صار ذكره تدرّجا فى مشاهدته و مىباشد ذكر او درجه يا سبب داخل شدن تدريجى در مشاهده او چون فرموده‌اند كه ذكر النّفس وسوسة و ذكر اللّسان لقلقة و ذكر القلب مشاهدة و ذكر الرّوح معاينة مصنّف ( قس ) اشاره بر اين كرد وصف بعد در مقام ذكر لسانى است و در ساير مقامات وصف قرب است اللّهمّ ارزقنا بمحمّد و آله عليهم السّلام . قوله قس « من ذكره بالعلم فذكره رسم » كسى كه ذكرش با علم يعنى با عقل كند در اول سلوك پس ذكر او رسمى است از رسوم و آثار وجود خلق . و من ذكره بالجهل فذكره حقيقة يعنى آنكه ذكر حق كند با جهل به هستى خود ، ذكرش حقيقت است يعنى در وقتىكه تجلّيات غالب شود بر علم ، و عقل او كه حكم عقل را سلب كند مولوى معنوى مىفرمايد : جاهل است او اندرين مشگل شكار * مىكشد خرگوش شيرى در كنار كى كنار اندر كشيدى شير را * گر بدانستى و ديدى شير را جَهلِ او مر علمها را اوستاد * ظلم او مر عدلها را شد رشاد الذّكر بالعلم رسم كه تكرار است يعنى ياد معنى ذكر رسميست با علم و بقيه وجودى است از ذاكر . و بالوجد حقيقة و بسبب وجد حقيقت است يعنى در نهايت وجد كه فانى مىشود از آثار وجود ذاكر و حاضر است مذكور در قلبش . و الذّكر الخفىّ ليس بعلم و لا توحيد ذكر خفى ، كه در اصطلاح

--> ( 1 ) جزء آيه 28 از سورهء 13 ( رعد ) يعنى آگاه باشيد كه با ياد خدا دلهاى مؤمنان آرام مىگيرد .