نمىكند . و بسا مردمان وارون بخت و شقى كه آثار اسماء جلاليه حق در فطرت و سرشت آنان بروز كند ، مانند ارواح تيره و اشباح كثيفه ، و نفوس خبيثه و كالبدهاى تاريك ، كه از اشقياء و محجوبين از معرفت حق ، محسوب مىشوند و از كافران مردودى هستند كه كوشش آنها در زندگانى پست و فانى صرف شده ، و زندگانى خود را در طلب لذات نفسانى و تمتعات محسوسه ، به كار برده و تباه كرده و بموجودات ظلمانى و تاريك و زخارف مادى گرائيده و فريفته شده‌اند و در اين جهان امواج حسرت و اندوه حوادث زمان و فتنه‌هاى گوناگون ، و آشفتگىها آن‌ها را فرا گرفته و طوفان اندوه و آسيب به آنان با آفات و مصيبتهاى گوناگون احاطه نموده ، و در آخرت نيز با شكنجه‌هاى آتش و ترس هلاك معذب بوده و رشك و حسرت از جهت خسران و زيانكارى آنها را گرفتار ساخته و تلخيهاى ناگوار رسوائى را بكام مىكشند . البته اين‌ها كشته‌هاى خويش را مىدروند و پاداش كردار خود را مىبينند و براى ستمكاران يار و ياورى نيست . و اما علت اختلاف يك فرد بيننده يا دو فرد بيننده كه متوجه مركز نقطه هستند در يك حال يا دو حال مختلف چنانچه گذشت ، اشاره بر اين است كه راهروان معرفت در طريق سلوك الى اللّه از لحاظ سلوك و راه مختلف‌اند و درجات سيرشان بسوى حق گوناگون است ، و مقامات اهل وجدان و كشف مختلف بوده و اسرار اهل كشف و شهود ، در اطوار مراتب عرفان ، متغير است به‌طورىكه سلاك الى اللّه در يك مقام متفق و متحد نيستند : بلكه راهروى كه با قدم اخلاص و صدق و پاى عشق و شوق راه حق را مىنوردد و به راه حقيقت قدم مىنهد در يك مقام دو لحظه و زمان متوقف نمىشود چنانچه محقق ابو طالب مكى قدس سره فرمود : « انّ اللّه لا يتجلّى فى صورة مرّتين » يعنى خداوند در يك صورت دو بار تجلى نمىكند و از دو صورت به يك ترتيب رخساره شاهد حقيقت آشكار نمىشود ، زيرا تجليات حق نامحدود و عطاياى او بىپايان است و مراتب جود او در شماره نيايد ، و فيوضات تجليات او را انقطاع و فاصله‌اى نيست و اشتعال و فروزش استعدادات ممكنات از خزاين غيب مجهول ( غيب مصون - غيب الغيوب - احديت ) به‌واسطه فيض اقدس متفاوت و متضاد است و قابليات مظاهر تجليات وجودى در مقابل هم است بلكه خصوصيات انفاس برحسب تاثير تجدد زمان