بابا طاهر عريان ، سيد على همدانى ، خواجه عبد الله انصارى
آئينه بينايان 126
مقامات عارفان ( آئينه بينايان ، اسرار النقطه ، آئين رهروان ) ( فارسى )
قوله قده « الاعتزار ظ » ( الاعتذار ) يصفّى الأوقات من بقايا كدر الآفات يعنى براى مبتدى اگر در وقت و حال او كدرى از آفات روى دهد صاف كردن آن با اعتذار است و اعتذار در حقيقت مثل انابه است كه پس از عذر آوردن و تدارك ما فات ، اوقات ما بعدش را از كدورت آفات پاك مىكند و اگر « اغترار » خوانده شود بمعنى غفلت كردن باشد آنوقت معنا چنان است : كه در وقت حال يا شهود غفلت كردن ، سالك از التفات به حال و به خود ، كه آن غفلت از غلبهء حال است همان وقت را پاك مىكند از بقاياى آفات و موانع ، كه آنوقت را فوت نمىدهد زيرا كه آفات غالبا از ملاحظهء خود و وقت خود حاصل مىشود و جائز است كه الاعتزار خوانده شود با عين بىنقطه و زاء زلف كه در لغت عرب بمعنى تعظيم و ملاحظهء ادب است ، يعنى تعظيم و ادب با حقتعالى صاف مىكند اوقات را ، از پارهء كدورتهاى آفات كه غالب آفات از بىادبى و ندانستن قدر اوقات روى مىدهد . قوله ق « من لم يعرف وقته فى وقته فاته وقته و هو مع وقته » كسى كه نشناسد وقت خود را كه اين حالى است از حالات يا تجلى خاصى است در وقت شهود خود ، با تعريف باطنى يا تعريف پير خود تا مشغول اعمال قلبى و قالبى آنوقت گردد « مثل مجذوبان بىپير » فوت شود وقت او و حال آنكه با وقت همراه است ، يعنى صاحب همان وقت است براى جذبه و عطاء حق ، و يا مراد از وقت چارم وقت لغوى است يعنى كه او با وقت و زمان همان حال و شهود است و ممكن است مراد از عدم شناخت عدم معرفت قدر آن است كه شرائط و اعمال آن را بجا نياورد قوله قس « اهل الحقائق ينقلبون فى اوقات ثلث » مراد از اهل حقايق اينجا مطلق سالكانند كه داراى سه درجهاند در وقتىكه منقلب و مبدل مىشوند در سه وقت وقت نفس العلم وقت خود علم سلوك است ، كه عالم شده با سلوك كه چه بايد بكند و يا نكند در اوقات خود ، يا در حال علم ، حالى روى دهد كه از علم غافل شود ، كه اسم اين حال وقتست در اصطلاح . و وقت علم الحقيقة و وقت علم بشهود و آثار حال تجلى كه درجهء متوسطان است بايد آنوقت را مراعات كند « و وقت حقيقة الحقّ » و وقت حقيقت حق است براى منتهيان و عارفان ، كه حقيقت نور حق مشهود بصيرت گردد بعد از فناء رسوم و آثار ، و اين همان وقت است كه در حديث لى مع اللّه وقت و قول عرفا قدس اسرارهم : « الوقت سيف قاطع » و قول ايشان كه الصّوفىّ ابن الوقت مىباشد