و امّا ملحد را خود مذهبى نتواند بودن ، از اصول و فروع مذاهب مسلمانان « 1 » از هرجائى چيزى اختيار كرده‌اند و بدزديده و آن نه دلالت كمال ملحدان باشد و نه دلالت نقصان موحّدان ، موحّد موحّد باشد و گر چه نه « خير العمل » گويد و نه « خير من النّوم » ، و ملحد ملحد باشد و گر به روزى هفتصد بار هردو « 2 » بگويد ، و اين كلمات نه نقصان شيعت باشد و نه تفضيل سنّت ، و گر مصنّف كور است و نديده است و نخوانده است بايد كه بپرسد و طلب كند تا بداند كه زيديان طايفه‌اىاند از مسلمانان و از امّت محمّد كه بعدل و توحيد خداى و بعصمت انبيا معترف باشند ، و بعد از مصطفى امام به حق علىّ مرتضى را دانند ، و نصّ خفى گويند و معصوم دانند على را و حسن و حسين را ، و بعد از زين العابدين امامت در زيد على عليه السّلام دعوى كنند ، و بيشتر فقه ايشان فقه بو حنيفه باشد و ايشان را نيز اجتهادى باشد موافق مذهب فريقين ، و قياس در مسائل تفريعات روا دارند بخلاف مذهب شيعت ، و در شهر رى مدرسه‌هاى معروف دارند ، و فقهاى بسيار برين مذهب ، و در بلاد عالم چون جبال جيلان و بلاد ديلمان و يمن و طائف و كوفه و مكّه كه حرم خدا است اين مذهب ظاهر و معروفست ، و البتّه در مذهب تقيّه نكنند ، و در رى سادات بسيارند از نقيبان « 3 » و رئيسان كه اين مذهب دارند و مقبول الشّهادة و العدالة بوده‌اند پيش قاضى القضاة الحسن الاسترآبادى - رحمة اللّه عليه - چنان كه سيّد امام أبو الفتح ونكى « 4 » و در پيش قاضى ظهير الدّين چنان كه خواجه امام بو جعفر گيل « 5 » كه بر بالاى همهء اصحاب بو حنيفه نشيند در حضرت مجلس حكم و معدّل و مزكّى « 6 » باشد با اين همه در بانگ نماز و قامت « 7 » خير العمل زنند ، و والى و قاضى و پادشاه دانند ، و علما را معلوم

--> ( 1 ) - ح : « از اصول و فروع مسلمانان » . ( 2 ) - ح د : « اگر هزار بار اين كلمات را » . ( 3 ) - ع ث ح : « بسياراند نقيبان » م : « و نقيبان » . ( 4 ) - براى ترجمهء « أبو الفتح ونكى » رجوع شود بتعليقهء 161 . ( 5 ) - م ب : « گيلكى » ح د : « گيلى » . ( 6 ) - براى تحقيق دربارهء « معدل و مزكى » رجوع شود بتعليقهء 162 . ( 7 ) - در غياث اللغات گفته : « قامت بفتح ميم عربى است بمعنى قدّ و اشارت است به اين كلمه كه بوقت استاده شدن امام در تكبير گويند : قد قامت الصلاة » يعنى قامت را بر اقامه در مقابل اذان اطلاق مىكنند چنان كه در همين جا .