جثّه و مراتب علم و ادراك و اعضا و جوارح صورت ظاهريه آنچه هست بتمامها از باطن خود شخص طالع شده است . هيچ چيز از خارج ضميمهء بدن او نكرده‌اند . همين دليل واضح و آشكارى است كه صانع و موجد او در كمون اوست . از فرط و غلبهء غفلت و جهالت ، صانع و موجد و حافظ و رازق خود را در خارج دانسته است . شاه ولايت فرمود : أتزعم أنّك جرم صغير * و فيك انطوى العالم الأكبر و عجب اين است كه با اين‌همه قرب و اتّصال باطنى ، از صورت و انظار ظاهرى مخلوقات كمال بعد را دارد . هم آن حضرت در دعاى صباح مىفرمايد : « يا من قرب من خواطر الظنون و بعد عن ملاحظة العيون و علم بما كان قبل أن يكون » و نيز حديث : « كان اللّه و لم يكن معه شىء » اشاره به استبعاد حقّ تعالى از اجسام است و جواب آن را به مذاكرهء « الآن كما كان » گفته‌اند ؛ و به ملاحظهء قرب او به ارواح و بعد او از اجسام است كه فرموده‌اند : « يا من علا فى دنوّه و يا من دنا فى علوّه . » [ 20 ] چون دانستى كه حقيقت عقليهء محمّد و علىّ - عليهما السلام - هيكل وحدت‌اند كه در كمون حقيقت آدمى - كه او را قالب مثال ناميده‌اند - به طور وديعه گذاشته شده است و قالب مثالى در كمون اين‌صورت ظاهرى : خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخَّارِ - كه طلسم توحيد الهى است - مندرج شده ؛ بايد بيقين بدانىكه عقل اوّل - كه به اصطلاحى عقل معاد ناميده شده است و حقيقت محمّد - صلى اللّه عليه و آله و سلم - است - نور مقدّس ذات الوهيت حقّ را موصل شده است از وحدت به كثرت ؛ و عقل ثانى - كه به اصطلاحى عقل معاش ناميده