از حمل به ثور و از ثور به جوزا إلى تمام الدّور « 1 » ، چه ابتداى بروج از مغرب است ، چنان كه گذشت . و بعضى از مشرق به مغرب و اين را حركت بر خلاف توالى گويند . و از جملهء حركات بر توالى حركات افلاك ممثله است ، و آن مساوى حركت ثوابت بود . و به اين حركت جميع اوجات حركت كنند ، إلّا اوج قمر و اوج حامل عطارد و حركت خارج مركز شمس است . و آن هر شبانه روزى پنجاه و نه دقيقه و هشت ثانيه باشد . چنانچه قريب به يك سال دوره تمام كند ، و حركات افلاك حامله « 2 » است و آن مر زهره را مساوى حركت خارج مركز شمس است . و عطارد را ضعف آن ؛ و زحل را هر شبانه روزى دو دقيقه ؛ و مشترى را چهار دقيقه و پنجاه و نه ثانيه ، و مريخ را سى و يك دقيقه و بيست و هفت ثانيه ؛ و قمر را بيست و چهار درجه و بيست و دو دقيقه و پنجاه و سه ثانيه ، و از جمله حركات بر خلاف توالى حركت مدير عطارد است ، و آن مثل حركت خارج مركز شمس است ، و حركت جوزهر قمر ، و آن هر شبانه روزى سه دقيقه و پانزده ثانيه است « 3 » ، و حركت مايل قمر و آن هر شبانه روزى پانزده درجه و نه دقيقه و هفت ثانيه باشد . و اما تداوير چون شامل ارض نيستند لاجرم اگر اعلاى آنها بر توالى حركت كند ، نسبت به ما اسفل بر خلاف توالى باشد ، چنان كه در غير قمر و اگر اعلا بر خلاف توالى حركت كند اسفل بر توالى بود ، چنان كه در قمر و حركت تدوير مر قمر را در شبانه روزى سيزده درجه و سه دقيقه و پنجاه و چهار ثانيه باشد ، و عطارد را سه درجه و شش دقيقه و بيست و چهار ثانيه ، و زهره را سى و شش دقيقه و پنجاه و نه ثانيه ، و هر يك از كواكب علويه را به قدر فضل حركت خارج مركز شمس بر حركت حامل او . و حركت هر يك از افلاك كليّه كواكب سيّاره ، مركب باشد از حركات افلاك جزئيّه ، كه آن فلك كلّى مركّب از آنها باشد .

--> ( 1 ) ب : تمام الدوره . ( 2 ) ب : حامليّه . ( 3 ) ب ، ج : « است » ندارد .