باشد نه صفت ذات ؛ و دانستى كه آنچه عين است در واجب تعالى ، صفات ذات است نه صفات افعال ، بلكه صفات افعال ، حادث است به حدوث افعال ، پس ممتنع است كه عين ذات قديمه باشد . و چون اين جمله دانستى بدان كه آنچه در احاديث ائمه طاهرين - صلوات اللّه عليهم اجمعين - وارد شده كه اراده از صفات فعل است و حادث به حدوث فعل ، چنان كه در اصول كافى و كتاب توحيد و كتاب عيون ، سيّما در حديث مناظره جناب مقدس رضوى - عليه و على آبائه السلام - با سليمان مروزى ، محمول بر ارادهء « 1 » تفصيليّه است . و آنچه حكماى الهيّين و محققين علماى متكلّمين بر آنند « 2 » كه ارادهء واجب تعالى عين ذات است « 3 » ، مراد ايشان ارادهء اجماليّه است كه صفت ذات لا محاله اوست و توهّم منافات ، نيست مگر از قصور تحقيق و من اللّه الاعانة و التوفيق . بدان كه نزاع عظيمى كه در ميان متكلمين و مقلّدهء حكما از متفلسفين مشهور است در باب ايجاب و اختيار واجب تعالى ، اصلى و حاصلى ندارد ؛ چه هيچ حكيمى بلكه هيچ عاقلى قائل نيست كه فعل خداى تعالى بر سبيل اضطرار باشد ، از قبيل صدور احراق از نار يا حركت ساقط از بالاى جدار ؛ و اطلاق لفظ فاعل موجب ، بر واجب تعالى ، در كلام هيچ‌يك از اكابر حكما به نظر نرسيده ، بلكه همه مصرّحند و منادى به اطلاق لفظ قادر و مختار و مريد و كتب ايشان مشحون است به اثبات قدرت و ارادت و اختيار واجب تعالى . و اگر كسى را تأمّل و شك در اين معنى باشد ، رجوع كند به كتب و رسائل شيخ ابى على بن سينا كه به اتّفاق علما ترجمان حكما است .

--> ( 1 ) ب ، ج : ارادات . ( 2 ) ب : گفته‌اند . ( 3 ) اراده از صفات فعل است . اصول كافى 1 / 109 باب الإرادة انّها من صفات الفعل .