مقصد دوّم در بيان اتحاد طريقهء تهذيب اخلاق و تدبير منزل و سياست مدن . و در آن چند مطلب است . مطلب اوّل [ اتّحاد طريقه تهذيب اخلاق و تدبير منزل و سياست مدن ] بدان كه تربيت شخص خويش را به تخليص رذائل و تحصيل فضائل ، كه اين اوراق در بيان او بود ، تهذيب اخلاق گويند و تربيت شخص اهل خانهء خود را ، او را تدبير منزل گويند و تربيت شخص زياده از اين را از اهل يك قريه يا يك بلد يا مملكت فصاعدا را سياست مدن خوانند و هر يك از اقسام سه‌گانه ظاهر است كه هم احتياج به علم و دانائى دارد و هم به قدرت و توانائى . و در طى كلمات بديهى نموديم كه از تهذيب اخلاق و دانائى و توانائى استقامتى مراد است كه از غير معصوم محال است و از ملاحظهء همان نيز بديهى شود كه تدبير منزل و سياست مدن كه مراد از ايشان نيز مستقيم ساختن اهل منزل و اهل مدن است هم از غير معصوم متمشى نشود . آن كه در امر خويش حيران است * كى شه اين و يا مه آن است و لكن به قاعدهء ما لا يدرك كلّه لا يترك كلّه 500 كه هر موجودى را مسلّم است و گذشته از انسان حيوانات بلكه نبات و جمادات را چنانچه پيش اشاره شد شغل مستمر و شيوهء مستدام است ، هر كسى را به اندازهء او تكليفى است كه در قدر مقدور معذور نخواهد بود ، اگر چه حسنات الابرار سيّئات المقرّبين 501 فرمودند و لكن مع ذلك ابرار را به سيئات مقربين امر نمودند . بلى از شير حمله خوش بود و از غزال رم . اعملوا فكلّ ميسّر لما خلق له . 502 مطلب دوّم [ انحصار شرايع در سه مسأله ] بدان كه ارسال رسل و تنزيل و وضع شرايع و كتب همه از براى بيان سه مسأله است كه چهارم ندارند ، زيرا كه غرض از همه تكميل است و تكميل بسته به دانستن و توانستن همين سه مسأله است و بدون هر يك نه دنيا را نظامى است و نه آخرت را انتظامى .