برسى مست نگردى مردى . و اين معنى آيات زيادى است مثل آيهء آل عمران : وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً 206 و حضرت زينب همين آيه را بريزيد پليد خواند ، و آيهء انعام : فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً 207 ( الخ ) ، و مثل آيهء اعراف : سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ 208 و هكذا . اين مثال زيادتى نعمت . و مثال زحمت و بلاها هم بسيار است كه هر كس را در اين مقام نيز حدّى است از صبر و طاقت . مثلا كسى است كه طاقت بر فقر دارد و بر مرض و بلا ندارد و يا بر گمنامى و بىرياستى ندارد و يا بر مرگ اولاد ندارد و هكذا ، كه چون به آن مقام رسد زبان شكوه گشايد و كفر و ناسزا گويد و مرتد شود ، نستجير باللّه . و اين است معنى آخر سورهء بقره : رَبَّنا وَ لا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا ، 209 و مراد تكليف ما لا يطاق نيست زيرا كه پيغمبر ( ص ) ترك محال و ترك ظلم از خدا طلب نمىكند ، اين قرينهء عقلى ، و فقرهء پيش او اين است : رَبَّنا وَ لا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً كَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنا 210 كه مراد از اين فقره تكاليف است و قرينهء صريح است در مراد ما از معنى فقرهء دوم و منافات ندارد با گفتهء ما آنچه كاظم ( ع ) از حضرت امير ( ع ) در تفسير اين فقره فرموده كه : قال تبارك اسمه قد فعلت ذلك بك و بامّتك و قد رفعت عنهم عظيم بلايا الامم و ذلك حكمى فى جميع الامم ان لا اكلّف خلقا فوق طاقتهم : 211 خداوند عالم فرمود بجا آوردم اين را به تو و به امت تو و برداشتم از ايشان بلاهاى عظيم را و همين است حكم من در جميع امم كه تكليف نكنم خلق را زياده از قدر طاقت ايشان . زيرا كه لفظ فعلت بك تا بلايا الامم همه كالصريحند در مطلب ما . پس لفظ لا اكلّف به معنى تكليف تكوينى و امتحانات است ، فتدبّر . پس از آنچه گفتيم ظاهر شد كه دنيا و ما فيها از نعمتها و بلاها كورهء امتحان خدا است و احدى از امتحان خالى نيست . خدا همه را از براى پاك و صاف نمودن بندگان آفريده است و لكن همينها نيز مفسد و مهلكند و ما جاهلان اندازه و قدر طاقت خود را ندانيم و بسا چيزها كه عين هلاكت ماست شب و روز و سالها از خدا مىخواهيم ، مثل دولت و رياست ، و چون خداى مهربان ندهد بد گمان شويم چنانچه فرمود : كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ وَ هُوَ كُرْهٌ لَكُمْ وَ عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ 212 ( بقره ) و در دعاى افتتاح مىفرمايد : فان ابطأ عنّى عتبت بجهلى عليك و لعلّ الّذى ابطأ عنّي هو خير لى لعلمك بعاقبة الامور : 213 اگر طول بكشد