باب پنجم در فقر و زهد است . قال اللّه تعالى فى سورة الفاطر يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ 321 و فى سورة الانعام وَ رَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ . 322 غنا را در هر دو منحصر به خود ساخت و به لفظ ذو الرّحمة ايجاد را و فيض وجود را نيز منحصر به خود ساخت كه در لسان حكماء معنى فوق التمام همين است . زيرا كه فقير آن است كه محتاج باشد و آنچه به آن محتاج است آن هم به دست غير باشد ، و تمام ممكنات چنين‌اند و اصل بود و هستى ايشان از خدا است ، از لوازم وجودشان چه پرسى ؟ و لكن فقر و زهدى كه محل سخن است سه چيز است . اول مال ، دوم جان ، سوم جاه . و به عبارت اخرى سخن در لوازم دنيا است . پس گوئيم مدار راه دين بر چهار اصل است ، خدا و نفس تو و آخرت و دنيا . و دين‌دارى و سالكى فدا كردن دنيا است در راه آخرت و فدا كردن نفس است در راه خدا . و در اينجا چند مطلب ضرور است . اوّل آنكه كسى كه به مقام محبّت و رضا رسيده و معشوقى جز خدا ندارد ، اين دانستى كه از محلّ سخن علماء اخلاق ( قدّس سرهم ) خارج است چه مقصود ايشان رسيدن به همين مقام است و در نظر او و در حالت او هيچ فرق نكند غناء و فقر ، و عزّت و ذلّت ، و خوارى و رياست ، بلكه او مدام در عبادت و مناجات و قرب است . و همچنين صابرى كه صبر را چنان ملكه كرده كه مقام بلا تا هركجا رسد در نظر او سهل است و خود را مصداق قول خدا ساخته كه فرمود لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ 323 و حضرت امير ( ع ) فرمود الزّهد كلّه بين كلمتين من القرآن قال اللّه تعالى لكيلا تأسوا على ما فاتكم و لا تفرحوا بما آتاكم و من لم ياس على الماضى و لم يفرح بالآتي فقد اخذ الزّهد بطرفيه 324 و قال السّجاد الا و انّ الزّهد فى آية من كتاب اللّه ثمّ تلا هذه الآية 325 و هر چند آيه ظاهر در مقام رضا است و لكن به مقام صبر نيز توان تعميم داد اگر چه فرق ميان صبر و رضا هزار بار بيشتر از ثرى تا ثريّا است . چه اهل رضا جز شيرينى و خوشى نبينند و سر تا پاى ايشان زبانى است مترنّم به اين مقام : هر چه از دوست مىرسد نيكو است . صاحب اسرار الشهادة در مجلس ششم روايت مىكند كه پيغمبر ( ص ) فرمود به حسين ( ع ) و يستشهد معك جماعة من اصحابك لا يجدون الم مسّ الحديد و تلى رسول اللّه ( ص ) يا نار كونى بردا و سلاما على ابراهيم يكون الحرب عليك و عليهم سلاما : 326 شهيد