نهى كرد آدم ( ع ) را از اكل شجره و خواست كه بخورد و اگر نمىخواست نمىخورد ، و خواهش كسى غالب بر مشيّت و خواست خدا نمىشود ، و خدا امر كرد حضرت ابراهيم را به ذبح ولد و نخواست و اگر مىخواست هرآينه غالب نمىشد مشيّت ابراهيم ( ع ) بر مشيّت خدا ؛ 101 مراد اين است كه خدا مصلحت و حكمت در اين ديده كه سلب اختيار از بندگان مكلّف و هر كه را كه مختار آفريده نكند و اين را خواسته . پس معنى اين كه خواست ابليس سجده نكند اين است كه خواست و مصلحت دانست كه قدرت و اختيار را از او سلب نكند ، و مختار و اختيار ابليس رجيم همان سجده نكردن بود . و معنى اين كه خواست آدم ( ع ) بخورد اين است كه خواست و حكمت و مصلحت در اين بود كه قدرت و اختيار او را به حال خود بگذارد ، و اختيار و خواهش آدم ( ع ) همان اكل بود . و اگر مىخواست ، همانا سجده مىكرد ، يعنى اگر مصلحت و حكمت در سلب اختيار ابليس و اجبار او مىديد چنان او را مجبور مىكرد كه سجده كند . و اگر نمىخواست ، نمىخورد ، يعنى اگر مصلحت و حكمت در بقاء قدرت و اختيار آدم ( ع ) نمىديد سلب مىكرد پس البتّه نمىخورد . و همين است معنى آيات بسيار مثل وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً واحِدَةً 102 سورهء هود ( ع ) . وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً أَ فَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ 103 سورهء يونس ( ع ) . ببين لفظ تكره را چه خوب قرينه قرار داد . يعنى اگر خدا مىخواست و مصلحت بود ، همه را به الجاء و اضطرار مؤمن مىكرد ؛ چون مصلحت نبود ، نخواست و نكرد . آيا تو اى پيغمبر ( ص ) مىخواهى به اكراه ، مردم را مؤمن نمائى ؟ اين ايمان فائده ندارد ، اگر فائده مىداشت شكّى نيست كه اهل جهنّم هم اين ايمان را دارند . نديده‌اى كه چقدر در آيات از ايشان حكايت كرده كه ربّنا ربّنا 104 مىگويند و التماس مىكنند . ما كُنَّا مُشْرِكِينَ 105 مىگويند ، يعنى مىگويند ما هميشه مؤمن موحّد بوديم و در دنيا هم كافر و مشرك نبوديم ؟ آيا در اول ( شعراء ) نفرمود لَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِينَ 106 حاصل مراد آن كه اى خاتم ( ص ) چقدر اصرار در ايمان مردم دارى كه نزديك است خود را هلاك كنى ، اگر خدا بخواهد و مصلحت باشد ، از آسمان آيتى بفرستد كه همه قهرا و جبرا ايمان بياورند . اى و اللّه ، درست فرمودند كه بعضى از قرآن تفسير مىكند بعض ديگر را . شكر خدا را كه به ما حظّى و نصيبى از اين داده و لطف فرموده ( و للّه الحمد و المنّة ) .