است ، يكى گفت ماه است و هكذا . و بايد معبود را عبادت كرد ، آيا عبادت را چه طور بايد كرد ؟ ندانند . بعضى از احمقان ، حلقهء ذكر گيرند به آلات او و دائره و نام او را عبادت نهند . يكى تقليد پدران و دين گذشتگان كه از او دست كشيدن بسيار بسيار مشكل است . يكى حال ، حال الناس و ملاحظه شأن و همسران و تكبّر و كبر و منيّت . حاصل اين شد كه ايشان را جز عمل به ظن نيست و همه فسادها از متابعت نكردن معصومين ( ع ) است و گاهى هم اشتباه از فهم كلام معصوم حاصل مىشود . بلى اين اشتباه معفو و مأجور است به خلاف متابعت نكردن ، و هو العالم . بدان كه لازمهء هر دين اشتباه و اختلاف است زيرا كه معصوم ( ع ) لا بد است از اين كه قواعدى در ميان مردم گذارد و مردم در فهم آن قواعد و اجراى اين قواعد در موارد ، لا بد مختلف شوند . و چون اختلاف آمد حق و باطل پديد آيد . اين يك راه اختلاف . راه ديگر آن كه ناچار است معصوم ( ع ) كه با هر طبقه از مردم به اندازهء ايشان سخن گويد تا هدايت يابند و گمراه نشوند و تربيت يابند . زيرا كه اگر به شخص كم هوش و كم عقل بلندتر از مقام عقل او گويد نفهمد و گمراه و حيران شود و افراط لازم آيد و اگر به شخص باهوش و نكته‌دان پائين‌تر از مقام عقل او گويد او را تربيت نكرده و حق او را نداده و تفريط لازم آيد و طبقات مردم هم كه لا بد هميشه مختلف بوده و خواهد بود و چون سخنان معصوم ( ع ) كه نسبت به هر طايفه گفته ، جمع آيد و به همديگر خبر دهند ، لا بد مختلف به نظر آيد . پس در مقام جمع و ردّ آن برآيند . اين هم يك راه اختلاف . و گاهى سهو و نسيان و اشتباه در شنيدن و نقل كردن كلام معصوم لازم آيد . و اين سه راه لازمه هر دين است . دو راه ديگر نيز هميشه بوده . يكى افترا بستن بر معصوم ( ع ) به جهت هوى و هوس و بىدينى و يكى بودن تقيّه در هر دين . بلى فرق اين است كه آن سه راه قهرا و از تابعان و دينداران خيزد و اين دو راه بالعرض و از بدان پيدا شود و هو العالم . مطلب سوّم [ ما حكم به العقل حكم به الشّرع ] در تأكيد مطلب سابق كه همهء سرمايه از خداوند جواد يكتا است . دانستى كه حق تعالى اقرار و اعتراف به معبود مطلق را فطرى و جبلى انسان و هر ذى شعورى قرار داده و قلب او را چنان آفريده كه هرگز باطل را يقين نكند كه حق است و حق را باور نكند كه باطل است ، و بسيار ديده‌اى بعضى از ادله را كه نتوان در او خدشه كرد و لكن دل نتيجه را