كه او نيز مثل ملائكه و شياطين به اشكال مختلفه در مىآيد ، چنانچه از احاديث آمدن ارواح به زيارت اهل دنيا كه گذشت اين مطلب ظاهر است ؛ و ايضا بفهم ترقّى اهل زمان قائم ( ع ) و ما بعد آن را كه با ملائكه و جنّ نشست و برخاست مىكنند ، چنانچه اشاره شد ، و تا آن زمان نشده ، ديدن ايشان يا در خواب است يا بعد از موت يا آشكارا از براى معصومين ( ع ) . اين است معنى احاديث چندى كه حضرت امير ( ع ) فرمود به راوى ، مثل حديث اصبغ كه گذشت كه اگر پرده برداشته شود هرآينه خواهى ديد ارواح مؤمنان را كه حلقه حلقه نشسته‌اند ؛ و آن پرده پردهء طبيعت است كه از براى مردم در خواب نيست و از براى كمّلين در بيدارى هم نيست ؛ و بفهم آنچه گفتيم كه ديدن معصومين و ملائكه در وقت احتضار به اين چشم نيست ، به چشم قالب مثالى است كه آن حين او نيز از اهل برزخ است . نكته سوّم ، بدان كه علاقه يا طبيعى است ، مثل علاقهء روح با بدن كه در خلقت داده شده ، و يا عرضى است مثل علاقهء شخص به دوستان و خويشان و عيال و اموال و علاقهء معصومين ( ع ) به امّتان و شيعيان و علاقهء اينها به ايشان ( ع ) و هكذا . و بر هر يك از اين دو علاقه احكام بسيارى مترتّب است . ديده‌اى كه چون طفل تو مريض شود گويا تو مريضى و چون او را حجامت كنند و صداى او به جزع و فزع بلند شود ديده‌اى كه چگونه حالت تو منقلب است ، و چون از اولاد يا غلام تو قتل نفسى يا جنايتى و خيانتى واقع شود چگونه تو خجل و سر افكنده‌اى و صحيح است كه به لحاظى آن گناه به تو نسبت داده شود . اين است سرّ آنچه در تفسير آيهء شريفهء لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ 52 در حديث طولانى مفضّل فرمودند كه مراد گناه امّت است كه خدا او را گناه رسول خدا خوانده و به آن بزرگوار بخشيده 53 ، و سرّ آنچه دارد كه روح به غسّال التماس مىكند كه اين بدن را به رفق و مدارا غسل بده كه سختيها كشيده با آنكه علاقهء طبيعى از ميان رفته و به جهت همين علاقهء عرضى است كه ارواح به زيارت اهل خود مىآيند و آنچه بد است از روح مؤمن پنهان مىكنند و خوش‌حال شده بر مىگردد و اين نيز يك جزاى نيك است به او مىدهند و به روح كافر بد را نشان مىدهند تا اين نيز عذابى باشد او را . و فرمودند چون به زيارت اموات مىرويد به شما انس مىگيرند و چون بر مىگرديد وحشت مىكنند 54 ؛ و فرمودند به اندازهء مقام خود به زيارت اهل خود مىآيند ، يعنى هر كه مقام او بالاتر زيارت آمدن و مرخّص شدن او بيشتر . و امّا در آن حديث كه فرمود اگر اهل خود را به خير و