و مسببات است و ارادهء حق بر اين تعلق گرفته كه در جهان هستى از هر سببى مسبب خاصى صادر گردد و در روايات آمده : ابى اللّه ان يجرى الامور الّا باسبابها ولى از طرفى معتقديم كه لا مؤثر فى الوجود الّا اللّه يعنى اين علل و معاليل پيش از اينكه خودشان مؤثر باشند خدا مؤثر است و اين تاثيرات را خدا به آنها داده و لذا علة العلل و مسبب الاسباب او است و اگر بخواهد جلو تأثير اين اسباب طبيعى را مىگيرد و تفصيل بيشتر در باب جبر و اختيار و قضا و قدر خواهد آمد . با حفظ اين مقدمه مىگوئيم : بر فرض كه خدا خالق عقل اول باشد ، عقل اول پيش از آنكه وجودش از آن خود او باشد از آن خداست و ايجادگرى و تاثير فرع بر وجود است پس ايجادگريهاى عقل اول هم باذن اللّه است و مؤثر حقيقى خدا است . همانند توفى كه گاهى به فرشتگان نسبت داده مىشود و گاهى به خدا پس قدرت الهى محدود نشد زيرا كه المقدور مع الواسطه ايضا مقدور . ج : بر مبناى عرفا وجود منبسط امكانى يك حقيقت است و اين حقيقت واحده از خداوند صادر شده پس معلول واحد و علت هم واحده است و مع ذلك قدرت حقتعالى محدود نيست . 3 - مجوسيها كه قائل به يزدان و اهريمن هستند مىگويند : ما در عالم خيرات و شرور مشاهده مىكنيم ، خيرات مثل نعمتها و عافيتها و شرور مثل بلاها و آفتها آنگاه يزدان يا خدا كه خير محض است و جز خير از او صادر نمىشود مبدء خيرات و فاعل خيرات است و اهريمن يا شيطان يا ديو كه شر محض است مبدء شرور است پس يزدان قادر بر شرور و اهريمن قادر بر خيرات نيست .