دنيا متفاوتند يعنى مدح و ذم ، ستايش و سرزنش زبانى است و ثواب و عقاب پاداش و كيفر عملى است كه از مولى نسبت به عبد انجام مىگيرد امّا در مورد خداوند بدون ترديد در قرآن هم مدح و ذم هست و هم وعده ثواب و عقاب امّا آيا اينها دو چيزند يا يكى هستند ؟ و على فرض دوئيت آيا متلازمند يا خير ؟ اينها مباحث اصولى است و قول حق اينست كه مدح الهى همان ثواب خداوندى است و ذم الهى همان عقاب او است و بقول مرحوم مظفر در جزء دوم اصول فقه ص 238 در پاورقى : الحق كما صرح به كثير من العلماء المحققين ان معنى استحقاق المدح ليس الّا استحقاق الثواب و معنى استحقاق الذم ليس الّا استحقاق العقاب بمعنى ان المراد من المدح ما يعم الثواب لان المراد بالمدح المجازاة بالخير و المراد من الذم ما يعم العقاب لان المراد به المكافاة بالشر و لذا قالوا : ان مدح الشارع ثوابه و ذمه عقابه و ارادوا به هذا المعنى . و در هر صورت اين گونه بحثها را بايد از كتب اصوليه جستجو كرد . مطلب دوّم : مدح و ثواب در مقابل چه امورى خواهد بود ؟ . مدح و ثواب در برابر چند امر است : 1 - انجام واجبات : كسى كه وظائف واجبه شرعى خويش مثل صلاة و صوم و . . . را انجام دهد مستحق ثواب است . 2 - انجام مستحبات : كسى كه دستورات مستحبى اسلام از قبيل نماز شب و ساير نوافل و تصدق و . . . انجام دهد مستحق مدح و ثواب الهى است . 3 - بجا آوردن ضدّ حرام : كسى كه براى دورى از قبائح و محرمات خود را به ضد قبيح مشغول مىسازد او مستحق ثواب است مثل كسى كه خود را مشغول به گردش مىكند تا غيبت نكند و نشنود و يا خود را به تجارت مشغول