العلامة الحلي ( شارح ومترجم : على محمدى )
37
شرح كشف المراد ( فارسى )
شناخت روز متوقف است . دور مضمر يا خفى آنست كه دو چيز بر يكديگر متوقف باشند ولى با يك يا چند واسطه مثلا وجود زيد بر وجود بكر و وجود بكر بر وجود خالد و وجود خالد بر وجود زيد وابسته باشد . دور معى آنست كه دو چيز بر يكديگر متوقف بوده و هر دو معلول علت ثالثى باشند و با يكديگر تلازم وجودى داشته باشند فى المثل حرارت شمس بر روشنائى آن و روشنائى شمس بر حرارت و هر دو به شمس وابستهاند . از اقسام ثلاثهء دور قسم 1 و 2 باطل مىباشد و دليل بر استحالهء دور آنست كه : دور مستلزم توقف يك شيء بر خودش مىباشد و توقف شيء بر خودش مستلزم تقدم شيء بر خودش و تقدم مستلزم تناقض است و تناقض بديهى البطلان است و مستلزم المحال محال . توضيح : فرض كنيد اگر از باب مثال وجود زيد بر وجود خالد وابسته باشد و وجود خالد بر وجود زيد در اينجا الّا و لا بد بايد وجود زيد بر وجود خالد و هر آنچه كه وجود خالد به او متكى و متوقف است وابسته باشد و از جمله چيزهائى كه وجود خالد بر آنها متوقف است خود وجود زيد مىباشد چون فرض اينست كه خالد هم بر زيد متوقف است پس لازم مىآيد وجود زيد بر وجود خود متوقف باشد پس زيد هم موقوف عليه است و هم موقوف ، آنگاه لازم مىآيد كه از آن جهت كه موقوف عليه است پيش از خالد باشد و از آن حيث كه موقوف است پس از خالد باشد پس لازم مىآيد كه زيد پيش از خودش موجود باشد و اين مستلزم جمع ما بين نقيضين است زيرا معنايش آنست كه زيد پيش از خالد هم موجود باشد و هم نباشد ، از آن حيث كه موقوف عليه است بايد باشد و از آن حيث كه موقوف است نبايد باشد و اجتماع نقيضين